ԵՐԵՎԱՆ, 2 մարտի․/ԱՌԿԱ/․ Անցած շաբաթը Հայաստանի ֆինանսական շուկայում բավականին ակտիվ էր և ներառում էր ֆինանսական կայունության ռիսկերի միջազգային գնահատականի հրապարակումը, վարկային կազմակերպությունների տարեկան ցուցանիշների բացահայտումը և AMX-ում պարտքային հատվածի զարգացումը: Շաբաթվա օրակարգը պարունակում էր նաև տեղեկատվություն այն ապահովագրական ընկերությունների թվի ընդլայնման մասին, որոնք պատրաստ են սկսել նախապատրաստվել առողջապահության համապարփակ ապահովագրության համակարգին, և հաղորդագրություն եկամուտների հայտարարագրման պարամետրերի հստակեցման վերաբերյալ: Ինչ վերաբերում է արտարժույթի շուկային, ապա այն ողջ շաբաթվա ընթացքում գործել է պաշտոնական փոխարժեքների չափավոր տատանումների ռեժիմում:
1.Արտարժույթի շուկա. դոլարի և եվրոյի փոխարժեքները կայուն միջակայքում են
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ փետրվարի 23-27-ն ընկած ժամանակահատվածում արտարժույթի փոխարժեքները դրսևորել են չափավոր տատանողականություն. ԱՄՆ դոլարի փոխարժեքը ձևավորվել է 376.97-377 դրամի սահմաններում, եվրոյի փոխարժեքը գտնվել է 444.71-444.78 դրամի միջակայքում, իսկ ռուսական ռուբլու փոխարժեքը տատանվել է 4.9091-4.8809 դրամի միջանցքում: Փոխարժեքների պահպանումը նեղ միջակայքում կարող է սատարել իրացվելիության ներկա պայմաններին և նվազեցնել արտարժութային ռիսկերի կառավարման գործառնական ծախսերը։
2. Կապիտալի շուկա. կորպորատիվ և բանկային հատվածի պարտատոմսերի նոր թողարկումներ
Հայաստանի ֆոնդային բորսայում շրջանառության մեջ են դրվել պարտքային նոր գործիքներ: «Գլոբալ Շիփինգ» ՍՊԸ-ն (Globbing) փետրվարի 24-ին իրականացրել է 1,5 մլրդ դրամ ծավալով, տարեկան 12% եկամտաբերությամբ, 36 ամիս ժամկետով դրամային պարտատոմսերի և 2 մլն դոլար ծավալով, 8,25% եկամտաբերությամբ, 36 ամիս ժամկետով դոլարային պարտատոմսերի ցուցակումը:
Բացի այդ, Յունիբանկը փետրվարի 25-ին հայտնել է անժամկետ պարտատոմսերի ցուցակման մասին՝ երեք տրանշով, 6,5 մլրդ դրամ և 9 մլն դոլար ընդհանուր ծավալով: Դրամային արժեթղթերի համար առաջին երեք տարվա կտրոնը սահմանվել է 13,75%, դոլարայինի համար՝ 8,3%, իսկ երեք տարի անց՝ SOFR տոկոսադրույքի հիման վրա հետագա հաշվարկով: Ցուցակումների ակտիվացումը կարող է բարձրացնել կապիտալի շուկայի խորությունը, ընդլայնել ներդրողների գործիքակազմը և ուժեղացնել մրցակցությունը բանկային վարկավորման և հանրային պարտքային ֆինանսավորման միջև:
3. Վարկային կազմակերպություններ. շահույթ, ակտիվներ և վարկային ու լիզինգային պորտֆել
Ըստ «ԱՌԿԱ» գործակալության կողմից վերլուծված վարկային կազմակերպությունների (ՎԿ) պաշտոնական հաշվետվությունների՝ 2025 թվականին Հայաստանի ՎԿ-ների ընդհանուր զուտ շահույթը կազմել է 56,87 մլրդ դրամ՝ 2024 թվականի համեմատ աճելով 2,9 անգամ: Ոլորտի ընդհանուր ակտիվները նախորդ տարվա արդյունքներով կազմել են շուրջ 860 մլրդ դրամ՝ արձանագրելով 11,9% աճ, իսկ վարկային և լիզինգային պորտֆելը գրեթե հասել է 660 մլրդ դրամի՝ 2024 թվականի համեմատ ցուցադրելով մոտ 14% աճ:
Շահույթի, ակտիվների և ֆինանսավորման պորտֆելի ավելացումը մատնանշում է վարկային կազմակերպությունների դերի պահպանումը՝ որպես բիզնեսի և տնային տնտեսությունների ֆինանսավորման լրացուցիչ ուղի՝ բանկային հատվածին զուգահեռ:
4. Ֆինանսական կայունություն. S&P-ն ռիսկերը «զուսպ» է գնահատել
S&P Global Ratings միջազգային վարկանիշային գործակալությունն իր զեկույցում Հայաստանի ֆինանսական կայունության ռիսկերը գնահատել է որպես «զսպված»։ Գնահատականում նշվում է բանկային համակարգի լավ կապիտալիզացիան և բարձր շահութաբերությունը, ինչպես նաև մատնանշվում է վարկավորման տարեկան 20% աճը՝ կապված սպառողական և հիփոթեքային վարկավորման հետ: Ռիսկերի բնութագրումը որպես զսպված կարող է սատարել ոլորտի ինստիտուցիոնալ կայունությանը և ձևավորել կայուն հիմք պարտքային և միջբանկային հատվածներում գործառնությունների համար։
5. Ապահովագրություն. ևս երեք ընկերություն միացել է համապարփակ բժշկական ապահովագրության նախաձեռնությանը
Առողջապահության նախարարության տվյալներով՝ Հայաստանի ևս երեք ապահովագրական ընկերություններ՝ «Արմենիա Ինշուրանսը», «ՌԵԳՈ Ինշուրանսը» և «Նաիրի Ինշուրանսը», փետրվարի 25-ին միացել են բժշկական համընդհանուր ապահովագրության համակարգի ներդրման նախապատրաստական նախաձեռնությանը:
Այսպիսով, նախաձեռնության մասնակիցների թիվն ընդլայնվել է՝ ընդգրկելով ապահովագրական շուկայի մեծ մասը: Մասնակիցների շրջանակի ընդլայնումը կարող է ուժեղացնել մրցակցությունը ապահովագրական հատվածում և սահմանել ապահովագրողների, բժշկական հաստատությունների և ֆինանսական կառույցների միջև ապագա փոխգործակցության պարամետրերը։
6. Հարկային համակարգ. եկամուտների հայտարարագրման ընթացակարգի պարզեցում
ՀՀ կառավարությունը փետրվարի 26-ին որոշում է ընդունել ֆիզիկական անձանց եկամուտների հայտարարագրման համակարգի պարզեցման վերաբերյալ։ Նախատեսվում է ընթացակարգերի ճշգրտում և տվյալների ավտոմատացված փոխանակման ընդլայնում՝ հայտարարագրերի ներկայացումը հեշտացնելու նպատակով։ Ընթացակարգերի պարզեցումը կարող է նվազեցնել քաղաքացիների վարչարարական բեռը և նպաստել տվյալների որակի բարձրացմանը, որոնք օգտագործվում են ֆինանսական հաստատությունների կողմից հաճախորդների սպասարկման ժամանակ։
7. Կենսաթոշակային համակարգ. Ֆիննախը գնահատել է վճարումների բարձրացման ռիսկերը
Հայաստանի ֆինանսների փոխնախարար Արման Պողոսյանը փետրվարի 27-ին հայտնել է, որ կենսաթոշակների բարձրացման ռիսկը գնահատված է, իսկ համապատասխան վճարումների համար հարկաբյուջետային տարածքը բնութագրվում է որպես կայուն: Նրա կարծիքով՝ Ֆինանսների նախարարությունը հարկաբյուջետային որևէ ռիսկ չի տեսնում:
Հարկաբյուջետային տարածքի կայունության գնահատումը կարող է նվազեցնել բյուջետային պարտավորությունների նկատմամբ անորոշությունը և պահպանել պետական պարտքի շուկայի մասնակիցների սպասումների կայունությունը։
Շաբաթվա ամփոփում
Շաբաթն անցավ ֆինանսական համակարգի կայունության ինստիտուցիոնալ գնահատման և կապիտալի շուկայում գործիքակազմի ընդլայնման նշանի ներքո: S&P միջազգային վարկանիշի հրապարակումը, վարկային կազմակերպությունների տարեկան ցուցանիշների բացահայտումը և պարտատոմսերի տեղաբաշխումների ակտիվացումը գծագրեցին շուկայի պրոֆեսիոնալ հատվածի շրջանակները:
Միևնույն ժամանակ, բժշկական համընդհանուր ապահովագրության նախապատրաստման գործում ապահովագրական ընկերությունների մասնակցության ընդլայնումը և եկամուտների հայտարարագրման ընթացակարգերի պարզեցումը մատնանշեցին շարժը դեպի սոցիալական և հարկային ենթակառուցվածքների կառուցվածքային կարգավորում: Շուկայի ռեժիմը մնում է կայուն՝ շեշտադրումը կատարելով ինստիտուցիոնալ դիմակայունության և ֆինանսավորման գործիքների զարգացման վրա։
