ԵՐԵՎԱՆ, 23 մարտի․/ԱՌԿԱ/․ Հայաստանի կապիտալի շուկայի թվային ենթակառուցվածքը վերջին տարիներին զգալի առաջընթաց է գրանցել, սակայն նոր ֆինանսական գործիքների լիարժեք զարգացման համար շուկային դեռևս պակասում է ավելի խորը կարգավորող և տեխնոլոգիական միջավայրը:
Այն մասին, թե ինչպես է փոխվում ավտոմատացման մակարդակը Հայաստանի ֆինանսական հատվածում, ինչ արգելքներ են զսպում թվային ակտիվների ու տոկենացման զարգացումը, և ինչ լուծումներ կարող են դառնալ աճի հաջորդ կետը, «ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված հարցազրույցում պատմել է NABIX-ի հիմնադիր և կառավարող գործընկեր Եվա Բալասանյանը:
«ԱՌԿԱ»․ ինչպե՞ս եք գնահատում Հայաստանի կապիտալի շուկայի թվային ենթակառուցվածքի ընթացիկ հասունությունը. ի՞նչն է արդեն աշխատում, և ի՞նչն է շուկային առայժմ ամենաշատը պակասում:
Ե. Բալասանյան․ վերջին երեք տարիների ընթացքում Հայաստանի ֆինանսական հատվածը լուրջ ուղի է անցել: Եթե դեռ վերջերս մասնակիցներն աշխատում էին ամբողջությամբ ձեռքի ռեժիմով, ապա այսօր բրոքերների, բանկերի և ենթակառուցվածքային խաղացողների մի մասի ավտոմատացման մակարդակն արդեն զգալիորեն բարձր է:
Սկզբում ավտոմատացվեցին գործառնական գործընթացները, այնուհետև՝ հաճախորդների ֆրոնտ-գործընթացները, ուստի հիմա, երեք տարի առաջվա համեմատ, ավտոմատացման մակարդակը շատ ավելի բարձր է:
Բայց, իհարկե, դեռ բավականին երկար ճանապարհ կա անցնելու, քանի որ ոչ բոլոր ենթակառուցվածքներին կա ուղիղ հասանելիություն: Հենց սա է շուկայի հաջորդ կարևոր քայլը՝ ապահովել ուղիղ ինտեգրումներ բորսաների, տվյալների մատակարարների և փրայմ-բրոքերների հետ:
Մենք արդեն ունենք հաստատված բազային ինտեգրումներ, այդ թվում՝ տեղական բորսայի հետ, ինչը թույլ է տալիս և՛ ֆինանսական ընկերություններին, և՛ բանկերին առևտուր անել Հայաստանի ֆոնդային բորսայում: Դրա հաշվին, համապատասխանաբար, կբարձրանա իրացվելիությունը: Հետաքրքրությունը բավականին մեծ է, և մենք մշակել ենք պատրաստի լուծում՝ ֆինանսական շուկայի մասնակիցների համար ինտեգրումն առավելագույնս պարզեցնելու համար:
«ԱՌԿԱ»․ ի՞նչ արգելքներ են այսօր խանգարում Հայաստանում թվային պարտատոմսերի, տոկենացված գործիքների և կապիտալի ներգրավման այլ նոր ձևերի զարգացմանը:
Ե. Բալասանյան․ հիմնական արգելքն այսօր օրենսդրությունն է և ընդհանուր կարգավորող միջավայրը: Հայաստանում արդեն ընդունվել է կրիպտոակտիվների մասին օրենքը, և դա կարևոր քայլ է առաջ: Սակայն շուկայի համար դա դեռևս բավարար չէ:
Որովհետև մի բան է՝ սահմանել ընդհանուր շրջանակը, և բոլորովին այլ բան՝ ստեղծել մի միջավայր, որտեղ նոր գործիքներն իրոք կարող են աշխատել որպես ֆինանսական համակարգի մաս: Շուկային անհրաժեշտ են ավելի հասկանալի կանոններ, գործնական մեխանիզմներ և աշխատող ենթակառուցվածք այդ կանոնների շուրջ:
Եթե խոսենք տոկենացման մասին, ապա այստեղ հարցերն ավելի շատ են: Դրա համար դեռևս չկա այն կարգավորման ամբողջականությունը, որը շուկային վստահություն և արագ առաջ շարժվելու հնարավորություն կտար: Մինչդեռ տոկենացումը կարող է Հայաստանի համար դառնալ ոչ թե պարզապես նոր տեխնոլոգիական թեմա, այլ երկիր կապիտալ ներգրավելու իրական գործիք:
Ուստի, իմ կարծիքով, հաջորդ խնդիրը ոչ թե պարզապես օրենքի առկայությունն է, այլ ավելի հասուն և աշխատող կարգավորող միջավայրի ձևավորումը, որը թույլ կտա շուկային քննարկումներից անցնել իրական պրոդուկտների և իրական ներդրումային հնարավորությունների:
«ԱՌԿԱ»․ հաշվի առնելով, որ այժմ մշակվում են այդ օրենքի ենթաօրենսդրական ակտերը, ի՞նչ խորհուրդներ կարող էիք տալ կարգավորողի համար:
Ե. Բալասանյան․ շուկայի համար հաջորդ կարևոր քայլը ոչ թե պարզապես ենթաօրենսդրական ակտերն են, այլ մշտական աշխատանքային կառուցվածքը կարգավորողի, շուկայի և ՏՏ հատվածի միջև: Դա թույլ կտա լրամշակել և կատարելագործել օրենսդրությունը, որպեսզի ֆինանսական շուկայի մասնակիցներն աշխատեն ավելի արդյունավետ և կարողանան զարգացնել ոլորտը: Հայաստանում կա շատ լուրջ փորձաքննություն, և այն պետք է օգտագործել: Այստեղ կարևոր են ոչ թե մեկանգամյա խորհուրդները, այլ շուկայի հետ մշտական երկխոսությունը և պրոֆեսիոնալ հանրությունը, որը կկարողանա օգնել երկրին առաջ մղել կապիտալի ներգրավման նոր գործիքները:
«ԱՌԿԱ»․ ինչպիսի՞ն եք տեսնում ՏՏ հատվածի դերը այս գործընթացում:
Ե. Բալասանյան․ ՏՏ հատվածը պետք է լինի ոչ թե այս գործընթացի կողքին, այլ դրա ներսում, որովհետև այսօր ոչ մի ֆինանսական շուկա չի աշխատում առանց տեխնոլոգիաների: Տեխնոլոգիաները հիմքն են, և պետք է հասկանալ ֆինանսական շուկայի մասնակիցների թվային ենթակառուցվածքի հասունությունը, ունենալ նմանատիպ նախագծերի իրականացման լայն միջազգային փորձ՝ երկրի ֆինանսական շուկայի ճիշտ ճարտարապետություն մշակելու համար։
«ԱՌԿԱ»․ հարց՝ հեռանկարի վերաբերյալ. ո՞ր տեխնոլոգիական տեղաշարժը կարող է ամենանշանակալի ձևով փոխել հայաստանյան կապիտալի շուկան առաջիկա 2–3 տարում:
Ե. Բալասանյան․ իմ կարծիքով, շուկայի հաջորդ ամենահզոր քայլերից մեկը բաց API-ներն են: Սա շատ հզոր պատմություն է, բայց նույնպես պահանջում է փորձաքննություն:
Բանկերն արդեն պատրաստ են գնալ բաց API-ներ կառուցելու ճանապարհով: Եթե բանկերը, բրոքերները և այլ ֆինանսական ինստիտուտներն ունենան բաց API-ներ, ապա շուկան կարող է անցնել իսկապես որակյալ թվային ծառայությունների: Սա այն գործոններից մեկն է, որը կարող է դառնալ մեր երկրում ֆինանսական տեխնոլոգիաների զարգացման հաջորդ կարևոր փուլը:
Մնացած ամեն ինչ շուկան արդեն հասկանում է և սկսում է անել, բայց հաջորդ քայլը դա ավելի որակյալ և պրոֆեսիոնալ անելն է: Եվ այստեղ կարևոր է ներգրավել արտաքին փորձաքննություն: Ֆինանսական ընկերությունները միշտ չէ, որ պետք է փորձեն ամեն ինչ ինքնուրույն կառուցել, հատկապես այնտեղ, որտեղ Հայաստանի շուկան դեռ չի ունեցել սեփական փորձը: Կա միջազգային պրակտիկա, ԱՊՀ երկրների փորձ և ընկերություններ, որոնք կարողանում են այդ փորձը բերել շուկա և օգնել բիզնեսին ու պետությանը շարժվել ավելի արագ և որակյալ:
Հայաստանի համար այսօր գլխավոր հարցը ոչ թե այն է, թե արդյոք իրեն պետք են նոր տեխնոլոգիաներ, այլ այն, թե արդյոք երկիրը կկարողանա մյուսներից արագ դրանք վերածել աշխատող շուկայի:
«ԱՌԿԱ» ․ կարո՞ղ է Հայաստանում ստեղծվել իրավիճակ, երբ շուկան ուզում է ժամանակակից լուծումներ, բայց դրա ծավալը դեռևս բավարար չէ, որպեսզի նման ներդրումները արագ հետգնվեն:
Ե. Բալասանյան․ ներքին շուկայի ծավալը փոքր է, և, բնականաբար, ֆինանսական շուկայի մասնակիցները, ցավոք, գրեթե չեն աշխատում ներքին շուկայում:
Մեր բանկերն արդեն գնում են նրան, որ հասանելիություն տրամադրեն հայկական բորսային, բարձրացնեն իրացվելիությունը, մեծացնեն ծավալները, բայց պակասում է բնակչության ֆինանսական գրագիտությունը: Եվ եթե Կենտրոնական բանկը կարողանա քայլեր ձեռնարկել ֆինանսական գրագիտության մակարդակի բարձրացման ուղղությամբ, ապա դա կարող է ավելացնել ներդրումների ծավալը հենց ներքին շուկայում:
Այսօր Հայաստանը, իհարկե, շատ առումներով կապված է արտաքին շուկայի հետ, բայց ես համոզված եմ, որ զուգահեռաբար պետք է զարգացնել նաև ներքին շուկան, բարձրացնել մեր շուկայի և հասարակության ֆինանսական գրագիտությունն ու ֆինանսական հասունությունը:
«ԱՌԿԱ»․ պատմեք NABIX-ի գործունեության մասին:
Ե. Բալասանյան․ NABIX-ը ՏՏ ընկերություն է, որը ենթակառուցվածքներ է կառուցում բանկերի, բրոքերների և պետական կառույցների համար: Մենք ավելի քան 9 տարի համագործակցել ենք ԱՊՀ երկրների խոշորագույն բանկերի և ֆինանսական ինստիտուտների հետ, կառուցել ենք մեծ տեխնոլոգիական հարթակներ:
Եվ հիմա, բերելով այս ողջ փորձը Հայաստան՝ մենք մեր միկրոսերվիսային հարթակի բազայի վրա ավտոմատացնում ենք բրոքերների և բանկերի գործունեությունը՝ գործառնական գործընթացների, հաճախորդների սպասարկման, բորսայական առևտրի և արտասահմանյան ֆինանսական գործիքների հասանելիության մասով: Նաև նախագիծ ենք գործարկել Երևանի քաղաքապետարանի համար՝ ավտոմատացրել ենք բյուջետավորումը: Պլանավորում ենք այդ լուծումը տարածել Հայաստանի այլ քաղաքների քաղաքապետարաններում: Սա ավելի շատ ենթակառուցվածքային նախագիծ է, քան առևտրային: Ես դրան նայում եմ որպես ներդրում քաղաքի թվային ճարտարապետության զարգացման և հետագա փոփոխությունների համար հիմք ստեղծելու գործում:
