ԵՐԵՎԱՆ, 23 մարտի․/ԱՌԿԱ/. Հայաստանի ֆինանսական շուկայում անցած շաբաթն առանձնակի փոփոխություններ չի արձանագրել և անցել է դրամավարկային քաղաքականության պարամետրերի պահպանման, բանկային թարմացված տվյալների հրապարակման, ինչպես նաև արտաքին ու հարկաբյուջետային ռիսկերի հստակեցման ռեժիմով։ Արժութային շուկայում պահպանվել է սահմանափակ տատանողականություն՝ դոլարի փոխարժեքի կայուն միջակայքի և դրամի նկատմամբ եվրոյի արժևորման պայմաններում։ Օրակարգում էին նաև արտաքին միջավայրով պայմանավորված գնաճային ռիսկերի գնահատումը, պետական պարտքի վերլուծության գործիքների թարմացումը, պարտքային շուկայում տեղեկատվության բացահայտման հարցերն ու ապահովագրական հատվածի փոփոխությունները։
1. Դրամավարկային քաղաքականություն. Կենտրոնական բանկը վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը պահպանել է 6,5% մակարդակում
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի խորհուրդը մարտի 17-ին վերաֆինանսավորման դրույքաչափը թողել է անփոփոխ՝ 6,5% մակարդակում: Լոմբարդային ռեպոյի դրույքաչափը պահպանվել է 8%, իսկ միջոցների ներգրավման դրույքաչափը՝ 5% մակարդակում:
Դրամավարկային քաղաքականության նախկին հետագծի հաստատման փաստը կարող է արձանագրել բանկերի, վարկառուների և ներդրողների համար կարճաժամկետ տոկոսադրույքների միջավայրի անփոփոխ լինելը, ինչպես նաև նախկին գնային շրջանակում գործունեության շարունակումը՝ առանց ռեսուրսների արժեքի բազային կողմնորոշիչների փոփոխության:
2. Արժութային շուկա. դոլարը պահպանվել է 377 դրամի միջակայքում, եվրոն արժևորվել է
Կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ մարտի 16-ին դոլարի միջին շուկայական փոխարժեքը կազմել է 377,41 դրամ, իսկ մարտի 20-ին՝ 377,5 դրամ։ Նույն ժամանակահատվածում եվրոյի փոխարժեքը 432,96 դրամից բարձրացել է մինչև 436,31 դրամ, իսկ ռուսական ռուբլու փոխարժեքը 4,6571 դրամից նվազել է մինչև 4,4892 դրամ։
Շաբաթն անցել է առանց փոխարժեքի կտրուկ տատանումների, սակայն հիմնական արժույթների դինամիկայի տարբերությամբ։ Նման դինամիկան նշանակում է դոլարային կայուն բազայի պահպանում՝ եվրոյով գործառնությունների միաժամանակյա վերագնահատմամբ, ինչը կարող է ազդել արտաքին առևտրային պայմանագրերի արժեքի, պարտավորությունների սպասարկման և արժութային գործառնությունների հաշվարկային պարամետրերի վրա:
3. Բանկային հատված. հունվարին վարկերն աճել են, ավանդները՝ նվազել
Համաշխարհային բանկի մարտ ամսվա ակնարկի համաձայն, որը մամուլը հրապարակել էր անցյալ շաբաթ, 2026 թվականի հունվարին Հայաստանի բանկային համակարգում վարկերի ծավալն աճել է 1,1%-ով՝ դեկտեմբերի համեմատ, մինչդեռ ավանդները նվազել են 0,3%-ով։ Արժութային ճշգրտումը հաշվի առնելով՝ ավանդների տարեկան աճը կազմել է 19,3%, իսկ վարկավորմանը՝ 24,1%։ Կապիտալի համարժեքության գործակիցը կազմել է 20,3%, չաշխատող վարկերի մասնաբաժինը՝ 1,3%։
Սա կարող է նշանակել, որ բանկային համակարգը պահպանում է տնտեսության վարկավորմանն աջակցելու կարողությունը՝ առանց կայունության բազային ցուցանիշների վատթարացման, ինչպես նաև բանկային ֆինանսավորման դերի պահպանումը՝ որպես ընկերությունների և հաճախորդների համար ռեսուրսների հիմնական աղբյուր։
4. Գնաճ և արտաքին ռիսկեր. ԿԲ-ն գնահատել է Մերձավոր Արևելքում իրավիճակի սրման ազդեցությունը
ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը մարտի 17-ին հայտարարել է, որ Մերձավոր Արևելքում իրավիճակի սրումը կարող է լրացուցիչ ազդեցություն ունենալ Հայաստանի գնաճի վրա՝ 1,2–1,7%-ի սահմաններում։ Որպես ազդեցության հիմնական ուղիներ նա նշել է նավթի գների աճը, այլընտրանքային լոգիստիկ երթուղիների օգտագործման պատճառով ներմուծման թանկացումը, ինչպես նաև Իրանից ներմուծվող սննդամթերքի հնարավոր փոխարինումը։ Միաժամանակ, ԿԲ նախագահը մատնանշել է ազդեցության մեկ այլ ուղի ևս՝ համաշխարհային տնտեսության դանդաղման և արտաքին պահանջարկի թուլացման միջոցով։
Այսպիսով, շաբաթվա կտրվածքով շուկայի օրակարգում ուժեղացել է գնաճային ռիսկերի արտաքին բաղադրիչը։ Սա կարող է հանգեցնել ուշադրության պահպանմանը ոչ միայն գնային դինամիկայի ներքին ցուցանիշների, այլև միջազգային գործոնների նկատմամբ, որոնք ազդում են ներմուծման արժեքի, պահանջարկի կառուցվածքի և դրամավարկային միջավայրի պարամետրերի վրա։
5. Պետական պարտք. Հայաստանում ներդրվել է կայունության գնահատման նոր մոդել
Մարտի 18-ին ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը հայտնել է պետական պարտքի կայունության գնահատման նոր մոդելի ներդրման մասին՝ պահպանելով վերլուծության նախկին գործիքները։ Նրա խոսքով՝ նախկինում գործող մոտեցումները հիմնված էին Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) և Համաշխարհային բանկի (ՀԲ) վերլուծական գործիքների վրա, մինչդեռ նոր գործիքն ընդլայնում է ռիսկի հնարավոր աղբյուրների շրջանակը և տալիս է ռիսկի մակարդակի ավելի համապարփակ գնահատական։
Ֆինանսական շուկայի համար սա կարևոր է ինքնիշխան ռիսկերի, հարկաբյուջետային կայունության և փոխառությունների պարամետրերի գնահատման տեսանկյունից։ Բանկերի, ներդրողների և պարտքային շուկայի մասնակիցների համար նշանակություն ունի ոչ միայն պետական պարտքի ծավալը, այլև այն, թե ինչ գործիքակազմով է պետությունը գնահատում խոցելիությունները, ռիսկի աղբյուրները և պարտքային քաղաքականության ուղղությունները։
Գործնականում սա կարող է նշանակել վերլուծական բազայի թարմացում, որի վրա հիմնվում են պետական պարտքի կառավարման ոլորտի որոշումները։ Սա կարող է ուժեղացնել սուվերեն վերլուծության որակի, պարտքային պարամետրերի թափանցիկության և ներքին ու արտաքին ֆինանսավորման շրջանակում հարկաբյուջետային կողմնորոշիչների համադրելիության նշանակությունը։
6. Պարտքային շուկայի կարգավորում. պարտատոմսերի թողարկման ժամանակ տեղեկատվության բացահայտման նկատմամբ խիստ վերահսկողություն
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը մարտի 17-ին տեղի ունեցած մամուլի ասուլիսի ժամանակ նշել է պարտատոմսերի թողարկման ընթացքում էմիտենտների կողմից տեղեկատվության բացահայտման խիստ վերահսկողության անհրաժեշտությունը։
Շուկայի մասնակիցների համար սա կարող է նշանակել թողարկման փաստաթղթերի որակի և ներկայացվող տվյալների ամբողջականության նկատմամբ պահանջների խստացում, իսկ ներդրողների համար կարևոր է թողարկումների պարամետրերի համադրելիությունը և տեղեկատվության թափանցիկությունը ներդրումային որոշումներ կայացնելիս։
Գործնական նշանակությունը կարող է լինել բացահայտման ստանդարտների և թողարկումների նախապատրաստման ընթացակարգերի դերի ուժեղացումը։ Ընդհանուր շուկայի համար սա կարող է արձանագրել կարգավորողի ուշադրությունը պարտքային հատվածի զարգացման որակական պարամետրերին։
7. Ապահովագրություն. ապրիլի 1-ից բարձրանում են ԱՊՊԱ վճարների սահմանաչափերը
2026 թվականի ապրիլի 1-ից Հայաստանում ավելանում են ԱՊՊԱ-ով հատուցումների առավելագույն սահմանաչափերը։ Մեկ տուժողին պատճառված գույքային վնասի սահմանաչափը բարձրանում է մինչև 2,5 մլն դրամ, իսկ կյանքին և առողջությանը պատճառված վնասի սահմանաչափը՝ մինչև 3,5 մլն դրամ։ Բարձրանում են նաև մեկ պատահարի գծով հանրագումարային սահմանաչափերը։
Սա կարող է հանգեցնել ապահովագրական սահմանաչափերի համապատասխանեցմանը ներկայիս գնային պայմաններին և արձանագրել պարտադիր ապահովագրության համակարգի հարմարեցումը ծախսերի փոփոխված կառուցվածքին։
Շաբաթվա արդյունքները
Շաբաթը ձևավորեց մի շարք ազդակներ՝ կապված ֆինանսական շուկայի բազային պարամետրերի պահպանման և միաժամանակ արտաքին ու հարկաբյուջետային կողմնորոշիչների հստակեցման հետ։ Հիմնական շեշտադրումը տեղափոխվել է այն շրջանակների որակի վրա, որոնցում գործում է շուկան՝ արտաքին շոկերի և պարտքի կայունության գնահատումից մինչև պարտատոմսերի շուկայում տեղեկատվության բացահայտում և ապահովագրական պարամետրերի թարմացում։
Շաբաթվա առանցքային թեմաներն էին ԿԲ դրույքաչափի պահպանումը, դոլարի կայուն փոխարժեքը, արտաքին գնաճային ռիսկերի գնահատումը, պետական պարտքի վերլուծության մոտեցումների թարմացումը և ԱՊՊԱ ոլորտի փոփոխությունները։ Շուկայի համար սրանք, նախևառաջ, ազդակներ են դրամավարկային պայմանների անփոփոխ լինելու և պարտքային ու ապահովագրական հատվածների նկատմամբ կարգավորողների ուշադրության մասին։
