ԵՐԵՎԱՆ, 9 փետրվարի․/ԱՌԿԱ/․ Հայաստանի ֆինանսական շուկան անցած շաբաթ ձևավորվել է դրամավարկային քաղաքականության վերաբերյալ որոշումների, վճարային ենթակառուցվածքների կանոնների փոփոխությունների և կրիպտոսեգմենտի վերաբերյալ կարգավորողի ազդակների ազդեցության ներքո:
Արտարժույթի շուկան բնութագրվել է չափավոր դինամիկայով՝ առանց կտրուկ տատանումների: Կապիտալի շուկայում ուշադրության կենտրոնում են եղել կազմակերպված շուկայի ցուցանիշներն ու կորպորատիվ էմիտենտների ակտիվությունը: Ապահովագրական հատվածում առանցքային իրադարձություն է դարձել միջազգային խմբերի մասնակցությամբ ինստիտուցիոնալ գործարքը:
1. Դրամավարկային քաղաքականություն. վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը մնացել է անփոփոխ
ՀՀ Կենտրոնական բանկի խորհուրդը փետրվարի 3-ին վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը պահպանեց 6,50% մակարդակում: Լոմբարդային ռեպոն մնացել է 8,00%, իսկ միջոցների ներգրավման տոկոսադրույքը՝ 5,00%:
Այս որոշումը ֆիքսում է տնտեսությունում փողի ընթացիկ արժեքը և անփոփոխ պահպանում տոկոսադրույքների շրջանակը ողջ ֆինանսական շուկայի համար։ Շուկայի համար ընդհանուր առմամբ սա կարող է նշանակել եկամտաբերության կարճաժամկետ կողմնորոշիչների կայունություն և ֆոնդավորման պայմանների վերանայման բացակայություն։ Բանկերի և վարկառուների համար պահպանվում են վարկերի, ավանդների և դրամական շուկայի գործիքների գնագոյացման գործող պարամետրերը։
2. Վճարային ենթակառուցվածք. անկանխիկ վճարումների առավելագույն միջնորդավճարների նվազեցում
ՀՀ Կենտրոնական բանկը որոշում է կայացրել նվազեցնել անկանխիկ վճարումների ընդունման համար գանձվող սահմանային միջնորդավճարները. մարտի 1-ից առավելագույն մակարդակը սահմանվել է 0,5%՝ ArCa քարտերի և 0,9%՝ միջազգային քարտերի համար:
Բացի այդ, հաղորդվել է, որ 2026 թվականի ապրիլի 1-ից բոլոր պետական վճարումները պետք է կատարվեն անկանխիկ։
Սա կարող է վկայել անկանխիկ շրջանառության տնտեսական պայմանների փոփոխության և վճարային շղթայում եկամուտների վերաբաշխման մասին: Ձևավորվում է էքվայրինգի միասնական գնային «առաստաղ», ինչը մեծացնում է տրանզակցիոն ծախսերի կանխատեսելիությունը և խթանում անկանխիկ հաշվարկների ընդլայնումը: Բանկերի և վճարային օպերատորների համար սա նշանակում է սակագնային մոդելների և գործառնական գործընթացների հարմարեցման անհրաժեշտություն, սակայն անկանխիկ (cashless) գործառնությունների ծավալների ընդհանուր աճի համատեքստում:
3. Կրիպտոշուկա և համապատասխանություն. նույնականացման պահանջների խստացում
ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գалստյանը հայտարարել է կրիպտոընկերությունների հաճախորդների առավելագույնս խիստ նույնականացման անհրաժեշտության մասին, այդ թվում՝ միջոցների աղբյուրների, գործարքների նպատակների և կողմերի ստուգումը: Նա նաև նշել է, որ շարունակվում է «Կրիպտոակտիվների մասին» օրենքի ենթաօրենսդրական բազայի ձևավորումը:
Ֆինանսական շուկայի համար ընդհանուր առմամբ սա կարող է նշանակել կրիպտոակտիվներով գործառնությունների թափանցիկության խիստ ստանդարտների ամրագրում և կարգավորող ռիսկերի նվազեցում կրիպտո և ավանդական ֆինանսական հատվածների հատման կետում։ Պահանջների խստացումը ձևավորում է հաշվարկային ենթակառուցվածքին հասանելիության ավելի միատեսակ կանոններ։ Բանկերի և կրիպտոպրովայդերների համար սա արտահայտվում է KYC/AML ընթացակարգերի դերի աճով, սակայն հիմնական արդյունքը շուկայում գործառնությունների համադրելիության և վերահսկելիության բարձրացումն է։
4. Արտարժույթի շուկա. փոխարժեքների տատանում նեղ միջակայքում
ՀՀ Կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ շաբաթվա ընթացքում դրամի նկատմամբ հիմնական արտարժույթների փոխարժեքները տատանվել են նեղ միջակայքում: Փետրվարի 6-ի դրությամբ դոլարի փոխարժեքը կազմել է 377,70 դրամ, եվրոն՝ 445,38 դրամ, ռուբլին՝ 4,9058 դրամ։
Արտարժույթի փոխարժեքների չափավոր դինամիկան կարող է վկայել հաշվարկների կայունության և ակտիվների վերագնահատմանն աջակցելու մասին։ Շուկայի համար ընդհանուր առմամբ սա կարող է փաստել լրացուցիչ արժութային ցնցումների բացակայությունը և արտաքին առևտրային ու ֆինանսական գործառնությունների ընթացիկ պայմանների պահպանումը։ Բանկերի և բիզնեսի համար սա հնարավորություն է շարունակելու գործառնությունները գործող արժութային սահմանաչափերի և գնային կողմնորոշիչների շրջանակում՝ առանց ռազմավարությունների օպերատիվ վերանայման անհրաժեշտության։
5. Կապիտալի շուկա. կազմակերպված շուկայի դինամիկան և կորպորատիվ պարտատոմսերի աճը
Հայաստանի ֆոնդային բորսան հայտնել է, որ հունվարի արդյունքներով կազմակերպված շուկայի կապիտալիզացիան աճել է 6,96%-ով և գերազանցել 473 մլրդ դրամը:
Միևնույն ժամանակ, ըստ Էկոնոմիկայի նախարարության տվյալների, Հայաստանի կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկան 2018–2025 թվականներին աճել է շուրջ 4 անգամ: Սա արտացոլում է ընկերությունների կողմից պարտքային գործիքների օգտագործման ընդլայնումը:
Ֆինանսական շուկայի համար ընդհանուր առմամբ կապիտալիզացիայի աճը և կորպորատիվ պարտատոմսերի ծավալի բազմապատիկ ավելացումը կարող են վկայել կապիտալի շուկայի ինստիտուցիոնալ ամրապնդման և որպես ֆինանսավորման աղբյուր դրա դերի ընդլայնման մասին։
6. Ապահովագրություն. կյանքի ապահովագրության մեկնարկը՝ որպես շուկայի նոր հատված
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը հայտարարել է, որ Հայաստանում իրականացվում է կյանքի ապահովագրության ներդրման առաջին գործնական փորձը, ինչը հնարավոր դարձավ միջազգային Grawe Group և C-Quadrat Investment Group խմբերի կողմից հայկական «ԼԻԳԱ Ինշուրանս» ապահովագրական ընկերության ձեռքբերման արդյունքում: Նրա խոսքով՝ այսպիսով նախադրյալներ են ձևավորվում հայկական շուկայում կյանքի ապահովագրության պրոդուկտների գործարկման համար:
Ֆինանսական շուկայի համար ընդհանուր առմամբ սա կարող է փաստել ապահովագրական ծառայությունների նոր երկարաժամկետ հատվածի հայտնվելը, որը նախկինում բացակայում էր ազգային համակարգում։ Կյանքի ապահովագրության ներդրումը կարող է ընդլայնել ապահովագրական շուկայի գործառույթները և ստեղծել երկարաժամկետ ռեսուրսների կուտակման լրացուցիչ խողովակ, ինչը փոխում է ֆինանսական միջնորդության կառուցվածքը։
7. Բանկային հատված. անդրսահմանային փոխանցումներ և վերահսկողական կենտրոնացում մանրածախ վարկավորման վրա
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ բանկային համակարգի միջոցով ֆիզիկական անձանց անդրսահմանային փոխանցումների զուտ ներհոսքը 2025 թվականին կազմել է 1,64 մլրդ դոլար՝ նախորդ տարվա 1,51 մլրդ դոլարի դիմաց։ Անցած շաբաթ կարգավորող մարմնի ղեկավար Մարտին Գալստյանը հայտարարել էր, որ հիփոթեքային և սպառողական վարկավորումը մնում են ԿԲ-ի ուժեղացված ուշադրության գոտում՝ հաշվի առնելով բանկերի պորտֆելներում դրանց մասնաբաժինը և նշանակությունը ֆինանսական կայունության համար։
Ֆինանսական շուկայի համար ընդհանուր առմամբ անդրսահմանային կայուն ներհոսքերի և մանրածախ վարկավորման վրա ուժեղացված վերահսկողական կենտրոնացման համադրությունը կարող է արտացոլել իրացվելիության աղբյուրների և դրա տեղաբաշխման որակի միջև հավասարակշռությունը: Դրամական փոխանցումները պահպանում են ռեսուրսային բազան և սպառողական ակտիվությունը, մինչդեռ կարգավորողի ուշադրությունը հիփոթեքային և սպառողական վարկերի նկատմամբ ձևավորում է ռիսկերի կառավարման շրջանակներ շուկայի ամենազգայուն հատվածներից մեկում:
Շաբաթվա արդյունքները
Անցնող շաբաթը նշանավորվեց տոկոսադրույքների կայուն շրջանակի պահպանմամբ և, միաժամանակ, ֆինանսական շուկայի առանձին հատվածների վերակարգավորմամբ: Էքվայրինգի և կրիպտոոլորտում համապատասխանության վերաբերյալ որոշումները սահմանեցին գործառնական նոր պայմաններ՝ չփոխելով բազային մակրոտնտեսական և տոկոսադրույքային կողմնորոշիչները:
Ընդհանուր առմամբ, շուկան հարմարվել է վճարային և կարգավորող ենթակառուցվածքների թարմացված կանոններին՝ պահպանելով կանխատեսելի արժութային և տոկոսային պարամետրերը: Ուշադրության կենտրոնում են մնացել ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները, անկանխիկ հոսքերի ընդլայնումը և կապիտալի շուկայի ու ապահովագրության կազմակերպված հատվածների զարգացումը:
