ԵՐԵՎԱՆ, 9 նոյեմբերի․/ԱՌԿԱ/․ Հայաստանի ֆինանսական օրակարգն անցած շաբաթ կենտրոնացած էր դրամավարկային քաղաքականության խստացման, բանկային իրացվելիության կարգավորման և պետական պարտքի պարամետրերի քննարկման վրա: Կապիտալի շուկայում շարունակվել է պարտքային գործիքների և էմիտենտների շրջանակի ընդլայնումը, իսկ բանկային հատվածը բախվել է հեռահար ֆինանսական ծառայությունների անվտանգության ապահովման նոր հարցերի հետ:
1. Բանկային կարգավորում. ԿԲ–ն խստացրել է իրացվելիության պահանջները
Հայաստանի Կենտրոնական բանկը խստացրել է բանկային իրացվելիության պահանջները արտարժույթի խոշոր կենտրոնացված մուտքերի նկատմամբ: Ինչպես նոյեմբերի 2-ին 2027 թվականի պետական բյուջեի նախագծի խորհրդարանական քննարկումների ժամանակ հայտնել է ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը, որոշումն ուղղված է զգալի ծավալի միջոցների հնարավոր արտահոսքի հետ կապված ռիսկերի սահմանափակմանը:
Բանկերի համար պահանջների փոփոխությունը կարող է նշանակել իրացվելիության կառավարման ընթացքում արտարժութային խոշոր մուտքերի կառուցվածքը և միջոցների հնարավոր արտահոսքը հաշվի առնելու անհրաժեշտություն:
2. Դրամավարկային քաղաքականություն. ԿԲ–ն բարձրացրել է տոկոսադրույքը մինչև 7%՝ գնաճային ռիսկերի ֆոնին
ՀՀ ԿԲ խորհուրդը նոյեմբերի 3-ին երկրորդ անգամ անընդմեջ բարձրացրել է դրամավարկային քաղաքականության տոկոսադրույքը 0.25 տոկոսային կետով՝ մինչև 7%: ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը տոկոսադրույքի բարձրացման շարունակումը բացատրել է գնաճային ռիսկերի ուժեղացում ենթադրող սցենարների գերակշռմամբ:
Freedom Broker Armenia-ի տնօրեն Հովակ Հովակիմանը «ԱՌԿԱ» գործակալությանն ուղղված մեկնաբանությունում հնարավոր է համարել տոկոսադրույքի բարձրացման հարցում դադար ԿԲ առաջիկա նիստում՝ կայուն գնաճային ճնշման թուլացման և արտաքին ռիսկերի ուժեղացման բացակայության պայմանով:
Փոխառուների և ներդրողների համար դա կարող է մատնանշել նոր վարկերի պայմանների և պարտքային գործիքների եկամտաբերության փոփոխություն, մինչդեռ գործող վարկային պարտավորությունների վրա ազդեցությունը կախված է պայմանագրերի պայմաններից:
3. Արտարժույթի շուկա. դոլարը պահպանել է հարաբերական կայունություն, ռուբլին թուլացել է
Հայաստանի արտարժույթի շուկայում շաբաթվա ընթացքում նկատվել է հիմնական արտարժույթների տարբեր դինամիկա: ԿԲ տվյալներով՝ նոյեմբերի 2-ից 6-ն ընկած ժամանակահատվածում դոլարի փոխարժեքը չնչին նվազել է 360.5 դրամից մինչև 360.34 դրամ, եվրոյի փոխարժեքը նվազել է 403.9 դրամից մինչև 402.61 դրամ, ռուբլու փոխարժեքը նվազել է 4.4452 դրամից մինչև 4.4001 դրամ:
Արտաքին տնտեսական գործառնություններ իրականացնող բանկերի և ընկերությունների համար նման դինամիկան կարող է պահպանել հաշվարկների և պարտավորությունների արտարժութային կառուցվածքի նշանակությունը:
4. Կապիտալի շուկա. CUBE Invest-ի պարտատոմսերի ցուցակումը և IDBank-ի նոր թողարկումը
Հայաստանի ֆոնդային բորսայում (AMX) նոյեմբերի 4-ին տեղի է ունեցել CUBE Invest ներդրումային ընկերության 5 մլրդ դրամ ընդհանուր անվանական ծավալով պարտատոմսերի ցուցակումը: Ընկերությունը դարձել է Հայաստանի առաջին ներդրումային կազմակերպությունը, որի պարտատոմսերն անցել են բորսայական ցուցակում:
IDBank-ը նոյեմբերի 2-ին հայտարարել է 30 մլն դոլար ծավալով անժամկետ կտրոնային պարտատոմսերի առաջին հրապարակային տեղաբաշխման մասին:
Երկու իրադարձություններն էլ արտացոլում են հայկական շուկայում օգտագործվող պարտքային գործիքների ընդլայնումը: CUBE Invest-ի ցուցակումը կարող է ավելացնել ֆինանսական էմիտենտների բազմազանությունը, իսկ IDBank-ի թողարկումը՝ ներկայացնել կապիտալի անժամկետ ներգրավման գործիք:
5. Վճարային հաշվեկշիռ. ԿԲ-ն մտահոգված է 816 մլն դոլարի վիճակագրական տարբերություններով
ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը նոյեմբերի 3-ին մտահոգիչ է անվանել 2025 թվականի երկրի վճարային հաշվեկշռի «Սխալներ և բացթողումներ» հոդվածով 816 մլն դոլար կազմող վիճակագրական տարբերությունների ծավալը: Համապատասխան ցուցանիշը բերված է ԱՄՀ զեկույցում և արտացոլում է գործառնությունները, որոնք չի հաջողվել ամբողջությամբ համաձայնեցնել արտաքին տնտեսական հոսքերի վիճակագրական հաշվառման շրջանակում:
Ֆինանսական շուկայի համար վիճակագրական տարբերությունների զգալի ծավալը կարող է մատնանշել կապիտալի անդրսահմանային հոսքերի կառուցվածքի գնահատման սահմանափակումները: Հաշվառման որակի բարձրացումն էական նշանակություն ունի տնտեսության արտաքին կայունության, ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտի ֆինանսավորման աղբյուրների և միջազգային պահուստների շարժի վերլուծության համար:
6. Բանկային անվտանգություն. ԿԲ-ն նախազգուշացրել է հեռահար վարկային խարդախության նոր սխեմայի մասին
ՀՀ ԿԲ-ն նոյեմբերի 4-ին հայտնել է խարդախության դեպքերի մասին, որոնց ժամանակ չարագործները, ներկայանալով որպես կոմունալ ծառայությունների աշխատակիցներ, ստանում են քաղաքացիների անձնական տվյալները: Հետագայում այդ տեղեկություններն օգտագործվում են ֆինանսական հավելվածներում հեռահար նույնականացման, բանկային հաշիվներ բացելու և առանց տվյալների տիրոջ համաձայնության սպառողական վարկեր ձևակերպելու համար:
Բանկերի համար կարգավորողի նախազգուշացումը կարող է արդիականացնել անձի ստուգման, ֆինանսական ապրանքների հեռահար ձևակերպման վերահսկողության և կասկածելի գործառնությունների բացահայտման հարցերը:
7. Կապիտալի շուկա. AMX-ում բաժնետոմսերի կապիտալիզացիան հասել է 380.4 մլրդ դրամի
Նոյեմբերի 6-ին հրապարակված Հայաստանի ֆոնդային բորսայի տվյալների համաձայն՝ հոկտեմբերի արդյունքներով բաժնետոմսերի շուկայի կապիտալիզացիան կազմել է 380.4 մլրդ դրամ: Հաշվետու ամսում բաժնետոմսերով բորսայական առևտրի ծավալը հասել է շուրջ 289 մլն դրամի:
Շուկայի պրոֆեսիոնալ մասնակիցների համար AMX-ի տվյալները կարող են ծառայել որպես կողմնորոշիչ ֆոնդային շուկայի կառուցվածքի, ներդրողների ակտիվության և բաժնային ֆինանսավորման գործիքների հասանելիության վերլուծության ժամանակ:
8. Պետական պարտք. Ֆիննախը և ԿԲ-ն ներկայացրել են պարտքային կայունության կողմնորոշիչները
Հայաստանի պետական պարտքը կկայունանա ՀՆԱ-ի շուրջ 47%-ի մակարդակում, 2027 թվականի պետական բյուջեի նախագիծը ներկայացնելիս հայտարարել է ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը: ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը, նույն օրը ներկայացնելով բյուջեի նախագծի վերաբերյալ կարգավորողի եզրակացությունը, հայտնել է, որ 2027 թվականին պետական պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը կանխատեսվում է 47.2% մակարդակում, ինչը 0.7 տոկոսային կետով բարձր է 2026 թվականի սպասվող ցուցանիշից: Միաժամանակ բյուջեի դեֆիցիտը պլանավորված է ՀՆԱ-ի 3.4%-ի մակարդակում, ինչը մոտ 0.6 տոկոսային կետով ցածր է ընթացիկ տարվա սպասվող մակարդակից:
Պետական պարտատոմսերի շուկայի համար նշված պարամետրերը բնութագրում են ինքնիշխան պարտքի կառավարման միջնաժամկետ պայմանները: Ներդրողների համար կարևոր նշանակություն կարող են ունենալ պարտքային կառուցվածքը, պետական փոխառությունների ծավալները և պարտավորությունների սպասարկման արժեքը:
9. Արտարժութային ինտերվենցիաներ. ԿԲ-ն ինը ամսում շուկայում ձեռք է բերել 1.9 մլրդ դոլար
ՀՀ ԿԲ-ն 2026 թվականի սկզբից մինչև սեպտեմբեր արտարժույթի շուկայում ձեռք է բերել շուրջ 1.9 մլրդ դոլար, նոյեմբերի 2-ին պետբյուջեի նախագծի խորհրդարանական քննարկումների ընթացքում հայտնել է ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը: Նրա խոսքով՝ Հայաստանի միջազգային համախառն պահուստները հասել են պատմականորեն բարձր մակարդակի՝ 6.7 մլրդ դոլարի:
Արտարժույթի շուկայի համար իրականացված գործառնությունների ծավալը կարող է բնութագրել օտարերկրյա կապիտալի ներհոսքի պայմաններում կարգավորողի մասնակցության մասշտաբները: Բանկերի և ընկերությունների համար այս տվյալները կարող են նշանակություն ունենալ արտարժութային իրացվելիության և փոխարժեքի ձևավորման գործոնների գնահատման ժամանակ:
10. Դրամական փոխանցումներ. արտերկրից զուտ ներհոսքը գրեթե կրկնապատկվել է
Բանկային համակարգի միջոցով դեպի Հայաստան ֆիզիկական անձանց անդրսահմանային դրամական փոխանցումների զուտ ներհոսքը 2026 թվականի հունվար–սեպտեմբերին գերազանցել է 2 մլրդ դոլարը՝ անցյալ տարվա նույն ժամանակահատվածի 1.02 մլրդ դոլարի դիմաց, նշում է ԿԲ–ն։
Բանկային հատվածի համար անդրսահմանային փոխանցումների ծավալների ավելացումը կարող է նշանակություն ունենալ արտարժութային իրացվելիության, վճարային գործառնությունների և հաճախորդային մուտքերի կառուցվածքի տեսանկյունից:
11. Անդրսահմանային հաշվարկներ. ՌԴ-ից կանխիկ ռուբլու արտահանման սահմանափակումներ
Հայաստանի Պետական եկամուտների կոմիտեն նոյեմբերի 3-ին հիշեցրել է Ռուսաստանից դեպի ԵԱՏՄ երկրներ, ներառյալ Հայաստան, ինչպես նաև Ադրբեջան, Տաջիկստան և Ուզբեկստան կանխիկ ռուսական ռուբլու արտահանման սահմանափակումների մասին: ՀՀ ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը նույն օրը հայտարարել է, որ էական ռիսկեր չի տեսնում աշխատանքային միգրանտների և ռելոկանտների համար՝ սահմանված սահմանափակումների հետ կապված:
Ֆիզիկական անձանց համար սահմանափակումները կարող են սահմանել լրացուցիչ պահանջներ սահմանով կանխիկ միջոցների տեղաշարժի վերաբերյալ, իսկ բիզնեսի համար՝ նախատեսված բացառությունները և գործառնությունների փաստաթղթային հաստատումը հաշվի առնելու անհրաժեշտություն:
Շաբաթվա արդյունքները
Շաբաթը բնութագրվել է դրամավարկային պայմանների խստացման շարունակությամբ և ֆինանսական ռիսկերի կառավարման նկատմամբ ուշադրության ուժեղացմամբ:
Կապիտալի շուկայում շարունակվել է պարտքային գործիքների և էմիտենտների շրջանակի ընդլայնումը, մինչդեռ կապիտալիզացիայի և առևտրային ակտիվության մասին տվյալներն արտացոլում են ֆոնդային հատվածի կառուցվածքը: Ֆինանսական ինստիտուտների ուշադրության կենտրոնում են մնում միջոցների ներգրավման արժեքը, տոկոսային և արտարժութային ռիսկերը, ինչպես նաև բանկային գործառնությունների անվտանգությունը և անդրսահմանային հաշվարկների պահանջների պահպանումը:
