ԵՐԵՎԱՆ, 16 նոյեմբերի․ /ԱՌԿԱ/․ Անցած շաբաթ Հայաստանի ֆինանսական օրակարգի ուշադրության կենտրոնում էին Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից դրամավարկային քաղաքականության գնահատումը, միջազգային ֆինանսական կառույցների հետ համագործակցության զարգացումը և վարկային կազմակերպությունների եռամսյակային ցուցանիշների հրապարակումը։ Արտարժույթի շուկայում արձանագրվել է եվրոյի փոխարժեքի նվազում՝ դոլարի համեմատաբար կայուն դինամիկայի պայմաններում, իսկ բանկային հատվածում շարունակվել է նոր վճարային և թվային լուծումների ներդրումը։
1. Դրամավարկային քաղաքականություն․ ԱՄՀ-ն աջակցել է Հայաստանի ԿԲ-ի կողմից տոկոսադրույքի բարձրացմանը
ԱՄՀ-ն Հայաստան կատարած առաքելության արդյունքների վերաբերյալ իր զեկույցում ողջունել է Հայաստանի ԿԲ-ի՝ սեպտեմբերին և նոյեմբերին տոկոսադրույքն ընդհանուր առմամբ 50 բազիսային կետով բարձրացնելու որոշումները։ ԱՄՀ առաքելության այցի արդյունքներով հրապարակված հայտարարության մեջ նշվում է տնտեսական իրավիճակի և գնաճային սպասումների հետագա մշտադիտարկման անհրաժեշտությունը՝ պահպանելով անհրաժեշտության դեպքում տոկոսադրույքը ճշգրտելու պատրաստակամությունը։
ԱՄՀ-ի դիրքորոշումը կարող է հաստատել ընթացիկ դրամավարկային քաղաքականության շրջանակում գնաճային ռիսկերի վերահսկման կարևորությունը։
2. Արտարժույթի շուկա․ եվրոն նվազել է 1,2%-ով, դոլարը պահպանել է կայունությունը
Նոյեմբերի 9–13-ի առևտրային շաբաթվա ընթացքում Հայաստանի արտարժույթի շուկայում հիմնական արտարժույթների փոխարժեքները տարբեր ուղղություններով են փոփոխվել։ ԿԲ-ի տվյալներով՝ դոլարի փոխարժեքը 360,43 դրամից բարձրացել է մինչև 360,54 դրամ, եվրոյինը 403,36 դրամից նվազել է մինչև 398,40 դրամ, իսկ ռուսական ռուբլու փոխարժեքը 4,3787 դրամից բարձրացել է մինչև 4,3927 դրամ։ Առավել արտահայտված փոփոխությունն արձանագրվել է եվրոյի դեպքում, որի փոխարժեքը շաբաթվա վերջին նվազել է 400 դրամի շեմից։
Բանկերի, ներմուծողների և արտահանողների համար հիմնական արտարժույթների փոխարժեքների դինամիկայի տարբերությունները կարող են շարունակել կարևոր նշանակություն ունենալ արժութային դիրքերի կառավարման, արտաքին առևտրային պայմանագրերով հաշվարկների և պարտավորությունների արժեքի գնահատման ժամանակ։
3. Վարկային կազմակերպություններ․ ակտիվների և ներդրումային պորտֆելների աճ՝ շահույթի կրճատման պայմաններում
Նոյեմբերի 12-ին հրապարակված «ԱՌԿԱ» գործակալության «Հայաստանի վարկային կազմակերպությունները (գործունեության հիմնական ցուցանիշները). 2026 թվականի III եռամսյակ» տեղեկագրի տվյալները վկայում են, որ Հայաստանի վարկային կազմակերպությունների համախառն ակտիվները 2026 թ.-ի սեպտեմբերի վերջին հասել են 915,92 մլրդ դրամի՝ տարեսկզբի համեմատ աճելով 6,36%-ով։ Միևնույն ժամանակ, ոլորտի համախառն զուտ շահույթը հունվար–սեպտեմբերին 2025 թ.-ի ինն ամիսների համեմատ կրճատվել է 26,62%-ով՝ կազմելով 30,27 մլրդ դրամ։
Վարկային կազմակերպությունների համախառն կապիտալը հասել է 474,09 մլրդ դրամի՝ տարեսկզբի համեմատ աճելով 4,35%-ով։ Տեղեկագրում ներկայացված 44 վարկային կազմակերպություններից 18-ի ներդրումային պորտֆելը կազմել է 99,70 մլրդ դրամ։
Ֆինանսական շուկայի համար ակտիվների աճի և շահույթի կրճատման համադրությունը կարող է ուշադրությունը կենտրոնացնել վարկային և լիզինգային գործառնությունների եկամտաբերության, ֆինանսավորման արժեքի և գործառնական արդյունավետության վրա։
4. Վճարումներ և ֆինտեխ․ բանկերը զարգացնում են սեփական ենթակառուցվածքներն ու նոր ծառայությունները
Ակբա բանկը նոյեմբերի 11-ին հայտարարել է վճարային գործառնությունների մշակման սեփական համակարգին անցնելու մասին։ Ավելի վաղ՝ նոյեմբերի 9-ին, բանկը ներկայացրել էր acbaSplit ծառայությունը, որը հնարավորություն է տալիս 26 հազարից մինչև 5 մլն դրամ արժողությամբ գնումների համար վճարել մասերով՝ երեք կամ վեց ամսվա ընթացքում, զրոյական տարեկան տոկոսադրույքով։
Միաժամանակ շուկայում զարգանում են արժութային ռիսկերի կառավարման թվային գործիքները։ IDBank-ը ներկայացրել է Rate.Trading հարթակը, որը նախատեսված է արտարժութային գործառնությունների իրականացման և փոխարժեքային ռիսկերի կառավարման համար։
Նման լուծումների զարգացումը կարող է արտացոլել թվային բանկային ծառայությունների ընդլայնումը ինչպես մանրածախ, այնպես էլ կորպորատիվ հատվածներում։
5. Միջազգային ֆինանսավորում․ ԱՄՀ-ն և Հայաստանը նախնական պայմանավորվածություններ են ձեռք բերել SBA և RSF ծրագրերի շուրջ
ԱՄՀ առաքելությունը Հայաստանի իշխանությունների հետ աշխատակազմի մակարդակով պայմանավորվածություն է ձեռք բերել եռամյա Stand-By Arrangement (SBA) ծրագրի շրջանակում երկրորդ վերանայման ավարտի, ինչպես նաև Resilience and Sustainability Facility (RSF) նոր ծրագրի շուրջ։ Դեկտեմբերին ԱՄՀ Գործադիր խորհրդի հաստատումից հետո SBA-ի վերանայման ավարտը հնարավորություն կընձեռի ստանալ լրացուցիչ 25 մլն դոլար, իսկ RSF ծրագիրը նախատեսում է մինչև 262 մլն դոլարի ֆինանսավորում՝ երկու տարվա ընթացքում չորս վերանայումները հաջողությամբ անցնելու պայմանով։
Պետական ֆինանսների համար պայմանավորվածությունները կարող են լրացուցիչ հիմք ձևավորել ԱՄՀ-ի հետ համագործակցության համար, իսկ ֆինանսական հատվածի համար՝ նախանշել ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների ուղղությունները։
6. Ենթակառուցվածքային ֆինանսավորում․ Հայաստանը հավանություն է տվել ՎԶԵԲ-ի հետ 57 մլն եվրոյի համաձայնագրերին
Հայաստանի կառավարությունը նոյեմբերի 12-ին հավանություն է տվել Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) հետ երկու մաքսային-լոգիստիկ կենտրոնների կառուցման ֆինանսավորման վերաբերյալ համաձայնագրերը հաստատելու մասին հրամանագրերի նախագծերին։ Նախագծերի ընդհանուր արժեքը կազմում է շուրջ 57 մլն եվրո՝ վարկային և դրամաշնորհային միջոցներով։ Երևանի կենտրոնի ստեղծման համար նախատեսված է 45 մլն եվրո, իսկ Սյունիքի մարզում՝ 12 մլն եվրո։
Բիզնեսի համար համաձայնագրերը կարող են ֆինանսական հիմք ստեղծել արտաքին առևտրային գործառնությունների ենթակառուցվածքների զարգացման համար։ Բանկային հատվածի և միջազգային հաշվարկներ սպասարկող ընկերությունների համար նախագծերը կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ անդրսահմանային առևտրի կազմակերպման, փաստաթղթային գործառնությունների և արտաքին տնտեսական գործունեության ֆինանսավորման համատեքստում։
7. Միջազգային զարգացման բանկեր․ Հայաստանը 8,2 մլն եվրոյով կավելացնի մասնակցությունը ՍԾՏԶԲ-ի կապիտալում
Հայաստանի կառավարությունը նոյեմբերի 12-ին հավանություն է տվել Սևծովյան առևտրի և զարգացման բանկի (ՍԾՏԶԲ) կանոնադրական կապիտալում 8,206 մլն եվրոյի չափով լրացուցիչ ներդրում կատարելու որոշմանը։ Ինչպես հայտնել է ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը, Հայաստանը լրացուցիչ ձեռք կբերի բանկի 7 136 բաժնետոմս, ինչի արդյունքում դրանց ընդհանուր թիվը կհասնի 27 136-ի, իսկ բաժանորդագրված կապիտալի ծավալը՝ 31,206 մլն եվրոյի։
Լրացուցիչ ներդրումն ուղղված է ՍԾՏԶԲ-ի կապիտալի ավելացման շրջանակում Հայաստանի պարտավորությունների կատարմանը և բանկում նրա մասնակցության ու ձայների բաժնեմասի պահպանմանը։ Ֆինանսական շուկայի համար ՍԾՏԶԲ-ի հետ համագործակցությունը կարող է պահպանել իր նշանակությունը որպես մասնավոր հատվածի, ներդրումային նախագծերի և տարածաշրջանային առևտրի ֆինանսավորման համար երկարաժամկետ ռեսուրսների ներգրավման ուղիներից մեկը։
Շաբաթվա արդյունքները
Անցած շաբաթ շուկայի մասնակիցների ուշադրության հիմնական ուղղությունները կապված էին գնաճային ռիսկերի, ֆինանսական ռեսուրսների արժեքի, ակտիվների որակի և ֆինանսական գործառնությունների արդյունավետության հետ։ Միաժամանակ ԱՄՀ-ի հետ ձեռք բերված պայմանավորվածությունները, ՎԶԵԲ-ի ենթակառուցվածքային նախագծերի ֆինանսավորումը և ՍԾՏԶԲ-ի կապիտալում Հայաստանի մասնակցության ավելացումը արտացոլում են ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների շարունակությունն ու տնտեսության միջազգային ֆինանսավորման մեխանիզմների զարգացումը։






