ԵՐԵՎԱՆ, 6 ապրիլի․/ԱՌԿԱ/․ S&P 500-ի համար 2022 թվականից ի վեր վատթարագույն եռամսյակի, գլոբալ նյարդայնության աճի և պահպանվող աշխարհաքաղաքական անորոշության ֆոնին ներդրողներն ավելի հաճախ են տալիս հարց՝ խոսքը շուկայական ժամանակավոր արձագանքի՞ մասին է, թե՞ ներդրումային տրամաբանության ավելի խորը վերակառուցման։
«ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված հարցազրույցում «Սիրիուս Կապիտալ» ընկերության բաժնետոմսերի վերլուծության բաժնի ղեկավար Աննա Ղազարյանն անդրադարձել է այն հարցերին, թե ինչ կառուցվածքային տեղաշարժեր են այսօր որոշում գլոբալ շուկաների վարքագիծը, ինչպես են այդ գործընթացներն անդրադառնում Հայաստանի վրա և ինչ սպասել կապիտալի շուկայից II եռամսյակում։
«ԱՌԿԱ»․ S&P 500-ը I եռամսյակն ավարտեց 2022 թվականից ի վեր վատթարագույն անկմամբ: Ձեր կարծիքով՝ որքանո՞վ է սա շուկայի էմոցիոնալ արձագանքը աշխարհաքաղաքականությանն ու տոկոսադրույքներին, և որքանո՞վ՝ գլոբալ ներդրումային ռեժիմի ավելի խորը փոփոխության նշան:
Ա. Ղազարյան․ ֆոնդային շուկայում կառուցվածքային փոփոխություններն ակնհայտորեն ուրվագծվել էին դեռ նախորդ տարի: Մասնավորապես.
- Համաշխարհային տնտեսության կենտրոնացումը գլոբալացումից անցել է դեպի տարածաշրջանայնացում և պրոտեկցիոնիզմ: Կարևոր է դարձել էներգետիկ անվտանգության և երկրի ներսում ռեսուրսային բազայի բավարարվածության ապահովումը: Սա նշանակում է ավելի բարձր ծախսեր:
- ԱՄՆ-ի «բացառիկության» հավելավճարը նվազում է: Տարիներ շարունակ ամերիկյան ակտիվները վաճառվում էին հավելավճարով, քանի որ ԱՄՆ տնտեսության աճը կայուն կերպով ավելի բարձր էր, տեխնոլոգիական ընկերությունների շահույթներն աճում էին անհավանական տեմպերով, իսկ դոլարի գերիշխանությունը կասկածի տակ չէր դրվում: Այժմ բոլոր երեք հիմնասյուները կասկածի տակ են: Դոլարի՝ որպես «ապահով հանգրվանի» կարգավիճակն այլևս չի ընդունվում որպես իրողություն:
- Մենք հեռացել ենք զրոյականին մոտ տոկոսադրույքի դարաշրջանից, որը ուռճացնում էր ակտիվների բոլոր դասերը: Կենտրոնական բանկերը տոկոսադրույքների նվազեցման քիչ տեղ ունեն, իսկ բյուջետային դեֆիցիտները մնում են զգալի:
- Շուկան փորձում է գնահատել արհեստական բանականության (ԱԲ) զարգացման հետևանքները. ազդեցությունն աշխատաշուկայի վրա, ընկերությունների արդյունավետության վրա, ծրագրային ապահովման ընկերությունների գոյության վրա: ԱԲ-ի հետ կապված ընկերությունների բաժնետոմսերը «դատարկ աղմուկից» անցնում են հաշվետվողականության. շուկան ԱԲ-ի պոտենցիալի գնահատումից անցել է ներդրումների վերադարձի ապացույցների պահանջին:
«ԱՌԿԱ»․ ի՞նչ ցույց տվեց հատկապես այս տարվա մարտը:
Ա. Ղազարյան․ Իրանի հետ պատերազմը բացահայտեց, թե որքան խոցելի է Հորմուզի նեղուցի «խեղդման կետը», որքան արագ կարող են խաթարվել էներգետիկ մատակարարման շղթաները և որքանով են խոշոր տերությունները պատրաստ էսկալացիայի:
Տվյալ դեպքում անհնար է առանձնացնել շուկայի էմոցիոնալ արձագանքը ռացիոնալից: Շուկան տատանվող է քաղաքական գործիչների շատ հակասական հայտարարությունների պատճառով: Թե երբ և ինչով կավարտվի հակամարտությունն՝ անհասկանալի է:
«ԱՌԿԱ»․ ի՞նչն եք ներկայումս համարում ներդրողների համար գլխավոր արտաքին ռիսկը՝ աշխարհաքաղաքական էսկալացիա՞ն, նավթի միջոցով գնաճային ճնշու՞մը, տոկոսադրույքների վերաբերյալ սպասումների վերանայու՞մը, թե՞ ռիսկի նկատմամբ ախորժակի ընդհանուր նվազումը:
Ա. Ղազարյան․ այս չորս ռիսկերն առանձին սպառնալիքներ չեն, դա մեկ շղթա է. աշխարհաքաղաքականություն → էներգետիկ շոկ → գնաճ → տոկոսադրույքների վերանայում → հեռացում ռիսկից:
Կարծում ենք, որ կապիտալի շուկայի համար գլխավոր խնդիրն այժմ այն է, որ սովորական պաշտպանական գործիքները չեն գործում ինչպես նախկինում. պարտատոմսերն ընկնում են բաժնետոմսերի հետ միասին, ոսկին գրանցեց վատթարագույն ամիսը 2008 թվականից ի վեր, դոլարը կառուցվածքային ճնշման տակ է: Դիվերսիֆիկացիան այժմ պակաս արդյունավետ է, քան սովորաբար, և դա ինքնին գլխավոր ռիսկն է:
«ԱՌԿԱ»․ գլոբալ շուկաների ներկայիս վարքագիծն արդեն ավելի տևական զգուշավորության փո՞ւլ է, թե՞ շուկան կարող է արագ վերականգնել սթրեսը դեէսկալացիայի առաջին իսկ նշանների դեպքում:
Ա. Ղազարյան․ շուկան մեծ հավանականությամբ հետընթաց կգրանցի: Մենք աճ ենք նկատում յուրաքանչյուր լրատվական առիթի դեպքում, որը դեէսկալացիայի հույս է տալիս: Սակայն, քանի որ բանավոր միջամտությունները չեն հանգեցնում հակամարտության իրական լուծմանը, «առաջին նշանները» բավարար չեն լինի էական վերականգնման համար: Բացի այդ, շուկայի վրա կշարունակեն ճնշել կառուցվածքային փոփոխությունները (որոնց մասին խոսեցինք առաջին հարցում), որոնք ոչ մի տեղ չեն անհետանում օրակարգից:
«ԱՌԿԱ»․ որքանո՞վ է Հայաստանի կապիտալի շուկան I եռամսյակում ապրել սեփական տրամաբանությամբ, և որքանո՞վ է արդեն սկսել զգալ գլոբալ risk-off-ի (ռիսկից խուսափելու) ազդեցությունը:
Ա. Ղազարյան․ Հայաստանի կապիտալի շուկան առաջին հերթին պարտատոմսերի շուկա է: Մարտին, որպես արտաքին ֆոնի արտացոլում, մենք տեսանք եկամտաբերության փոքր աճ նաև տեղական շուկայում: Մինչ այդ երկար ժամանակ Հայաստանում նկատվում էր եկամտաբերության նվազման կառուցվածքային միտում։
«ԱՌԿԱ»․ որո՞նք կանվանեիք Հայաստանի կապիտալի շուկայի համար 2026 թվականի I եռամսյակի առանցքային արդյունքները. գլխավոր ձեռքբերումը և գլխավոր սահմանափակումը:
Ա. Ղազարյան․ պետական հնգամյա պարտատոմսերի աճուրդում տոկոսադրույքը դրամով հասել է 7.5%-ի, ինչը վերջին մի քանի տարիների նվազագույնն է: Դա համարում ենք եռամսյակի հիմնական ձեռքբերումը:
«ԱՌԿԱ»․ ո՞ր ռիսկերն եք հայկական շուկայի համար այժմ համարում հիմնական՝ արտաքիննե՞րը՝ աշխարհաքաղաքականություն, տոկոսադրույք, արժութային գործոն, թե՞ ներքինները՝ կապված իրացվելիության, շուկայի խորության և ներդրողների վարքագծի հետ:
Ա. Ղազարյան․ տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական ռիսկերը մնում են արտաքին ներդրողի կողմից Հայաստանում ներդրումների հիմնական զսպող գործոնը: Բացի այդ, այս տարի Հայաստանում տեղի կունենան խորհրդարանական ընտրություններ. ներդրողների համար դա սովորաբար անորոշության գործոն է: Ներդրողներին ներգրավելու համար անբավարար է նաև շուկայի իրացվելիությունը:
«ԱՌԿԱ»․ ըստ Ձեր դիտարկումների՝ ինչպե՞ս է իրեն դրսևորել ներդրողը Հայաստանում հունվար-մարտին. պատրա՞ստ էր փնտրել նոր հնարավորություններ, թե՞ նկատելիորեն ավելի զգուշավոր է դարձել:
Ա. Ղազարյան․ արտաքին շուկաներում պահպանվում է բարձր անորոշությունը, ինչը վախեցնում է ներդրողներին. նրանք չեն հասկանում, թե ուր ներդնել միջոցները ներկա իրավիճակում:
Հայաստանում ներդրողները փնտրում են բարձր եկամտաբերություն, որը հազվադեպ է դառնում, քանի որ տեղական շուկայում վերջին շրջանում հիմնական միտումը դրա նվազումն էր:
«ԱՌԿԱ»․ ո՞րն էր շուկայի գլխավոր շարժիչ ուժը I եռամսյակում՝ նոր տեղաբաշխումնե՞րը, եկամտաբերության մակարդա՞կը, վստահությու՞նը առանձին թողարկողների նկատմամբ, ներդրումների հանդեպ հետաքրքրության ա՞ճը, թե՞ այլընտրանքների սահմանափակ լինելը:
Ա. Ղազարյան․ Հայաստանի կապիտալի շուկայի հիմնական շարժիչ ուժը վերջին շրջանում դարձել է արտաքին ներդրողների կողմից պետական պարտատոմսերի նկատմամբ հետաքրքրության աճը:
«ԱՌԿԱ»․ ինչպիսի՞ տրամադրություններ եք ակնկալում II եռամսյակում՝ զգուշավորության շարունակությո՞ւն, ռիսկի նկատմամբ հետաքրքրության վերադա՞րձ, թե՞ ավելի ընտրողական պահանջարկ որակյալ պատմությունների նկատմամբ:
Ա. Ղազարյան․ հաշվի առնելով աշխարհաքաղաքական իրավիճակը և Հայաստանում սպասվող ընտրությունները՝ կարծում ենք, որ ներդրողները ներդրումային որոշումներին կմոտենան զգուշավորությամբ:
«ԱՌԿԱ»․ եթե արտաքին ֆոնը եռամսյակի վերջին ավելի կոշտացավ, որքանո՞վ դա հասունության ստուգում դարձավ հայկական շուկայի համար: Որքանո՞վ կայուն եղան պահանջարկը և ներդրողների վարքագիծը:
Ա. Ղազարյան․ հայկական շուկան դեռևս շատ փոքր է արտաքին շոկերի զգալի արտացոլման համար: Արտաքին շոկերի հիմնական արտացոլումն առայժմ եղել է պարտատոմսերի եկամտաբերության փոքր աճը:
«ԱՌԿԱ»․ ի՞նչ ցույց տվեց I եռամսյակը Հայաստանում կապիտալի շուկայի վիճակի տեսանկյունից. կարելի՞ է խոսել պահանջարկի աստիճանական հասունացման և ռիսկի ավելի լավ ընկալման մասին, թե՞ շուկան դեռևս չափազանց զգայուն է առանձին տեղաբաշխումների և արտաքին ֆոնի նկատմամբ:
Ա. Ղազարյան․ մենք տեսնում ենք Հայաստանի կապիտալի շուկայի աստիճանական զարգացում. տեսնում ենք ավելի շատ տեղաբաշխումներ, ավելի շատ թողարկողներ շուկայում, տեսնում ենք, որ հետաքրքրությունը պարտքային գործիքների նկատմամբ ներքին շուկայում աճում է: Սակայն չի կարելի ասել, որ վերջին շրջանում առանձին տեղաբաշխումները էական ազդեցություն են ունեցել շուկայի ընդհանուր միտումների վրա:
«ԱՌԿԱ»․ որքանո՞վ է այսօր հայկական շուկայի համար գլխավոր մարտահրավերը ոչ այնքան արտաքին շոկը, որքան ներքին ճարտարապետությունը՝ շուկայի խորությունը, իրացվելիությունը, պահանջարկի կրկնելիությունը և տեղաբաշխումների ժամանակահատվածների միջև ներդրողի հետաքրքրությունը պահպանելու կարողությունը:
Ա. Ղազարյան․ մենք չենք կարող ամբողջությամբ բացառել արտաքին շոկի ազդեցությունը, քանի որ այն ազդում է ինստիտուցիոնալ ներդրողների վարքագծի վրա, որոնք հիմնական շարժիչ ուժն են, ինչպես նաև երկրի մակրոտնտեսական ցուցանիշների վրա: Բայց ներքին կառուցվածքային գործոնները նույնպես մարտահրավեր են: Օրինակ՝ շուկայի իրացվելիությունը, չնայած աճին, առայժմ փոքր է մնում:
«ԱՌԿԱ»․ ի՞ նչը կդառնա հայկական կապիտալի շուկայի համար ուժեղ II եռամսյակի գլխավոր պայմանը՝ արտաքին նյարդայնության նվազո՞ւմը, ներդրողների ներքին ակտիվության պահպանո՞ւմը, թե՞ նոր որակյալ պատմությունների հայտնվելը:
Ա. Ղազարյան․ ինչպես ասվեց վերևում, մենք կարծում ենք, որ երկրորդ եռամսյակում ներդրողները զգուշավորությամբ կմոտենան ներդրումային որոշումներին: Իհարկե, աշխարհաքաղաքական ֆոնի բարելավումը կամ երկրի ներսում հետաքրքիր ներդրումային պատմությունների հայտնվելը լավ խթաններ կլինեին: Հայկական պարտատոմսերի շուկան պատմականորեն կենտրոնացված է եղել բանկային հատվածում, և թողարկողների դիվերսիֆիկացիան ինքնին կառուցվածքային դրական գործոն կլիներ:
