ԵՐԵՎԱՆ, 18 հուլիսի. /ԱՌԿԱ/. MONEYVAL-ի զեկույցի հանձնարարականները Հայաստանի տնտեսության համար ուղղակի սպառնալիք չեն ներկայացնում, սակայն դրանց իրագործումը պետք է լինի համաչափ և հիմնավորված բարեխիղճ բիզնեսի ու ներդրողների համար անհարկի խոչընդոտներ չստեղծի, կարծում է տնտեսագետ Հրանտ Միքայելյանը։
Եվրոպայի խորհրդի Փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի միջոցառումների գնահատման փորձագետների կոմիտեի (MONEYVAL) Հայաստանի վերաբերյալ զեկույցն արձանագրել է երկրի առաջընթացը փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի համակարգի զարգացման գործում։ Միևնույն ժամանակ, դրանում նշվել են հետագա աշխատանք պահանջող հարցեր, այդ թվում՝ քննությունների, դատական հետապնդման և հանցավոր ակտիվների բռնագրավման արդյունավետությունը, ինչպես նաև տնտեսության առանձին հատվածների նկատմամբ վերահսկողությունը։
Հավասարակշռություն վերահսկողության և ներդրումային միջավայրի միջև
Միքայելյանը զեկույցում նշված թերությունները լուրջ խոչընդոտ չի համարում Հայաստանի տնտեսության համար։ Նրա կարծիքով՝ նման գնահատականների նպատակը փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման ռիսկերի նկատմամբ ազգային համակարգի կայունության բարձրացումն է։
«ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված հարցազրույցում նա նշել է, որ վերահսկողության ուժեղացումը նշանակում է լրացուցիչ ընթացակարգեր և ծախսեր շուկայի մասնակիցների համար, ուստի նոր պահանջները պետք է լինեն ռիսկերի վրա հիմնված և չդժվարացնեն բարեխիղճ ներդրողների աշխատանքը։
«Ցանկացած խստացում կհանգեցնի ներդրումային հոսքերի նվազմանը և կբարդացնի ներդրումները, կստեղծի նոր ստուգող մարմիններ ու նոր ստուգող գործիքներ։ Իսկ մենք առանց այն էլ բախվում ենք ներդրումների պակասի։ Ուստի՝ ոչ, ես չեմ կարծում, որ այս զեկույցում նշված խոչընդոտները որևէ կերպ խանգարում են հենց Հայաստանի տնտեսությանը», – ընդգծել է նա։
Միևնույն ժամանակ, տնտեսագետն ասել է, որ ներդրումային միջավայրի վրա ազդում են ոչ միայն միջազգային կազմակերպությունների գնահատականները, այլև գործոնների ավելի լայն շրջանակ՝ ինստիտուտների որակը, կարգավորումների կանխատեսելիությունը, սեփականության իրավունքների պաշտպանվածությունը և ընդհանուր արտաքին տնտեսական միջավայրը։
Հեղինակության ռիսկեր
Փորձագետը միջազգային ասպարեզում Հայաստանի համար հեղինակության ռիսկեր չի տեսնում։
«Հայաստանը երկար տարիներ բարձր դիրքեր է զբաղեցրել տնտեսական շատ վարկանիշներում, ինչպիսիք են «Տնտեսական ազատության ինդեքսը» կամ Doing Business-ը։ Բայց դա չօգնեց ներդրումային միջավայրին, որովհետև այնտեղ կան շատ այլ պատճառներ», – նշել է նա։
Տնտեսագետի խոսքով՝ մոնիթորինգի ուժեղացման վերաբերյալ հանձնարարականները (տնտեսության մի շարք ճյուղերի նկատմամբ – խմբ.) պայմանավորված են ոչ թե իրավիճակի վատթարացմամբ, այլ նրանով, որ մեծացել է ուշադրությունը Հայաստանի նկատմամբ, որն այս պահին Եվրոպական միության կողմից դիտարկվում է որպես ավելի առաջնահերթ գործընկեր։
Անդրադառնալով զեկույցում նշված անբավարար առաջընթացին՝ Միքայելյանն ասել է, որ դա ունի ինչպես ինստիտուցիոնալ, այնպես էլ ներդրումային կողմ։
«Այստեղ կա նաև հակասություն դրամական հոսքերի վերաբերյալ օրենսդրության խստության և ներդրումների ներհոսքի միջև։ Եվ Հայաստանի համար, իրականում, ներդրումների ներհոսքն այժմ շատ ավելի առաջնահերթ է, քան Եվրոպայի խորհրդի և դրա հետ կապված Եվրոպական միության կողմից մոնիթորինգի գնահատականը», – ընդգծել է նա։
Դա, նրա խոսքով, կապված է նաև Ռուսաստանի դեմ կիրառված պատժամիջոցների հետ։
«Իսկ Ռուսաստանի հետ կապված ֆինանսական և տնտեսական շրջանառությունը վերջին տարիներին Հայաստանի համար տնտեսական աճի հսկայական դրայվեր է դարձել։ Բնական է, որ Եվրոպական միությունը կցանկանար ընդհանրապես դադարեցնել այդ բոլոր տնտեսական հարաբերությունները։ Եվ այստեղ, դարձյալ, պետք չէ խաբվել. հարցը Հայաստանը չէ, այլ Ռուսաստանը։ Եվ, համապատասխանաբար, եվրոպացիների կողմից հայկական ֆինանսական համակարգի գնահատման մակարդակը խոսում է ոչ թե ֆինանսների, որքան ինտեգրացիոն վիճակի և ինստիտուցիոնալ համագործակցության մասին», – ասել է նա։
Ռիսկեր և կարգավորման չեզոքություն
Տնտեսագետը կարծում է, որ կարգավորողի կողմից մեծացված ուշադրություն պետք է դարձվի դրամական մեծ շրջանառություն և գործարքների բարդ կառուցվածք ունեցող ոլորտներին, այդ թվում՝ խաղային ոլորտին, հանքարդյունաբերությանը և ներդրումային հիմնադրամներին։ Միևնույն ժամանակ, նա ընդգծել է վերահսկողության քաղաքական և ինստիտուցիոնալ չեզոքության անհրաժեշտությունը։
Նրա կարծիքով՝ ֆինանսական կարգավորման նկատմամբ վստահությունը և դրա ազդեցությունը տնտեսության վերաբերյալ կախված կլինեն նախևառաջ շուկայի բոլոր մասնակիցների նկատմամբ կանոնների հետևողական և միատեսակ կիրառումից։
«Մենք վերջին տարիներին տեսել ենք իշխանության հետ կապված օլիգարխների խոշոր ֆինանսական հոսքեր, և պայքար ընդդիմադիր օլիգարխների համապատասխան հոսքերի դեմ։ Եվ սա շատ ավելի կարևոր է տնտեսության համար, քան այս կարգավորումների ընդունումը, որոնք գնահատում է Եվրոպայի խորհուրդը։ Եվ, համապատասխանաբար, այստեղ ավելի կարևոր է պահպանել չեզոքությունը», – պարզաբանել է նա։
Միքայելյանն ուշադրություն է հրավիրել նաև այնպիսի փաստի վրա, ինչպիսին է ազգայնացման գործիքի կիրառումը։
«Այժմ կառավարության մոտ ընդդիմադիր քաղաքական գործիչների ակտիվների ազգայնացման առանձնահատուկ «ախորժակ» է առաջացել։ Մենք տեսանք Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի մի մասի ազգայնացումը։ Վերջերս ազգայնացվեցին Հայաստանի էլեկտրական ցանցերը, և հիմա վարչապետը անցել է Գագիկ Ծառուկյանի ընկերությունների ազգայնացմանը», – ասել է նա։
Նրա խոսքով՝ եթե կարգավորողը թափանցիկության փաստարկներն օգտագործի խոշոր ընկերությունների ակտիվները ազգայնացնելու համար, ապա հենց դա կհարվածի Հայաստանի տնտեսությանը, այլ ոչ թե ֆինանսական հոսքերի դեմ պայքարը։
Չափելի առաջընթացի ապահովման միջոցառումներ
«Որպես տնտեսագետ, ես չեմ կարծում, որ այս հանձնարարականները Հայաստանի համար ընդհանրապես որևէ կերպ պետք է լինեն առաջնահերթ։ Դրանք կարող են բերել ինչպես օգուտ, այնպես էլ վնաս։ Ամենակարևորն այն է, որ կարգավորողը պետք է լինի չեզոք, նախևառաջ՝ քաղաքականապես չեզոք», – եզրափակել է Միքայելյանը։
