ԵՐԵՎԱՆ, 30 մարտի․/ԱՌԿԱ/․ Հայաստանի ֆինանսական շուկայում շաբաթն անցավ հարկաբյուջետային հստակեցումների, կարգավորող փոփոխությունների և ինստիտուցիոնալ որոշումների համադրման ռեժիմում: Հայաստանի ֆինանսական շուկայի ուշադրության կենտրոնում էին պաշտոնական արժութային փոխարժեքները, պետական պարտքի պարամետրերը, բանկային գաղտնիքի և սնանկության ոլորտում խորհրդարանական նախաձեռնությունները, Firebird AI նախագծի սինդիկացված ֆինանսավորումը և Հայաստանի շփումները ԱՄՀ-ի հետ:
Արժութային շուկա. դոլարը մնացել է 377 դրամի միջակայքում, եվրոն տատանվել է ավելի լայն տիրույթում
Ըստ ՀՀ Կենտրոնական բանկի տվյալների՝ շաբաթվա ընթացքում դրամի նկատմամբ դոլարի պաշտոնական փոխարժեքը փոփոխվել է չափավոր տիրույթում՝ մարտի 23-ի 377,38 դրամից մինչև մարտի 27-ի 377,18 դրամ։ Եվրոյի փոխարժեքը նույն ժամանակահատվածում տատանվել է ավելի նկատելիորեն՝ մարտի 23-ի 433,61 դրամից մինչև մարտի 27-ի 434,13 դրամ: Նման դինամիկան կարող է նշանակել հաշվարկների կայուն դոլարային բազայի պահպանում՝ եվրոյի բաղադրիչի ավելի շարժուն վերագնահատման պարագայում։ Սա կարող է ազդել արտաքին առևտրային պայմանագրերի ընթացիկ պարամետրերի, պարտավորությունների սպասարկման և արտարժույթով գործառնությունների կարճաժամկետ գնագոյացման վրա:
Պետական ֆինանսներ. հստակեցվել են պարտքային պարամետրերը և փոխառությունների կառուցվածքը
ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը մարտի 23-ին հայտնել է, որ 2025 թվականի արդյունքներով պետական պարտքի հարաբերակցությունը ՀՆԱ-ին կազմել է 47,3%, ինչը ցածր է 50% թիրախային ցուցանիշից և 0,7 տոկոսային կետով պակաս նախորդ տարվա ցուցանիշից։ Պետական բյուջեի պակասուրդի զուտ ֆինանսավորումը ներքին փոխառությունների հաշվին 2025 թվականին կազմել է 297 մլրդ դրամ կամ ներգրավված միջոցների 67,7%-ը. դրամային պարտքի մասնաբաժինը տարեվերջին հասել է 52,9%-ի, ինչը 2,2%-ով բարձր է 2024 թվականի վերջի մակարդակից։ Ֆինանսական շուկայի համար այս տվյալները կարևոր են որպես ուղենիշ պետական ֆոնդավորման կառուցվածքի և պարտքի արժութային կազմի վերաբերյալ։ Ներքին փոխառությունների և դրամային բաղադրիչի մասնաբաժնի ավելացումը կարող է ձևավորել ընթացիկ շրջանակը պետական պարտքի գործիքների նկատմամբ իրացվելիության, եկամտաբերության և պահանջարկի գնահատման համար։
Բանկեր և համապատասխանություն (compliance). անցում է կատարվում բանկային գաղտնիքի էլեկտրոնային առգրավման
Հայաստանի Ազգային ժողովը մարտի 25-ին առաջին ընթերցմամբ ընդունեց փոփոխությունների փաթեթը, որը նախատեսում է բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության էլեկտրոնային առգրավում։ Ըստ ՀՀ արդարադատության փոխնախարար Գևորգ Քոչարյանի՝ նոր ձևաչափն ուղղված է տվյալների փոխանցման ժամանակի ու ռեսուրսների կրճատմանը և գործընթացում մարդկային մասնակցության նվազեցմանը։ Բանկային հատվածի համար սա կարող է նշանակել իրավապահ համակարգի հետ փոխգործակցության օպերացիոն և համապատասխանության (compliance) միջավայրի փոփոխություն։ Խոսքը օրենքով նախատեսված դեպքերում տեղեկությունների տրամադրման ընթացակարգի տեխնոլոգիական թարմացման մասին է։
Կարգավորում. սնանկության ոլորտը անցնում է բարեփոխման գործընթաց
Հայաստանի Ազգային ժողովը մարտի 25-ին առաջին ընթերցմամբ ընդունել է ՀՀ սնանկության մասին օրենսգրքում և հարակից օրենքների փաթեթում փոփոխությունները։ Արդարադատության փոխնախարար Տիգրան Դադունցը հայտարարել է, որ սնանկության ինստիտուտը հաճախ օգտագործվում է որպես գործիք պարտքերի անարդարացի դուրսգրման, չարաշահումների և կենսունակ կազմակերպությունների լուծարման համար՝ դրանց առողջացման փոխարեն։ Օրինագծով նախատեսվում է սնանկ ճանաչելու շեմի բարձրացում 2 մլն-ից մինչև 5 մլն դրամ, ինչպես նաև դատարանի կողմից պարտապանի ֆինանսական վիճակի, նրա գործարքների և գույքի օտարման ստուգում արդեն իսկ դիմումի ընդունման փուլում։ Գործնականում սա կարող է մատնանշել այն միջավայրի վերանայումը, որտեղ վարկային կազմակերպությունները, փոխառուները և դատարանները փոխգործակցում են անվճարունակության գործերով։ Շուկայի համար ընդհանուր առմամբ սա կարող է ամրագրել շարժ դեպի սնանկության ոլորտում ավելի կանոնակարգված և սելեկտիվ մոտեցման, որտեղ ավելի մեծ շեշտադրում է արվում հիմքերի ստուգման և տնտեսապես կենսունակ կառույցների պահպանման վրա։
Բանկային հատված. ֆինանսական հաստատությունների միավորում AI-նախագծի ֆինանսավորման համար
Մարտի 27-ին ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Մխիթար Հայրապետյանը հայտնել է, որ Հայաստանի 6 ֆինանսական հաստատություններ միավորվել են՝ Firebird AI ընկերությանը 300 մլն դոլարի ֆինանսավորում տրամադրելու համար՝ Հրազդանում AI-գործարան կառուցելու նպատակով։ Համաձայնագրի մասնակիցներն են եղել բանկեր և ակտիվների կառավարման կառույցներ։ Սա կարող է դառնալ խոշոր նախագծի սինդիկացված ֆինանսավորման կարևոր օրինակ՝ տարբեր տիպի ֆինանսական հաստատությունների մասնակցությամբ, և ցույց տալ կապիտալատար նախաձեռնությունների սպասարկման համար ռեսուրսների միավորման պրակտիկան։ Շուկայի համար սա կարող է վկայել համատեղ ֆինանսավորման ձևաչափերի ընդլայնման մասին։
Միջազգային ֆինանսներ. ԱՄՀ-ն վերահաստատել է Հայաստանի հետ համագործակցությունը շարունակելու պատրաստակամությունը
ԱՄՀ հայաստանյան առաքելության ղեկավար Ալեքսանդր Տիմանը մարտի 27-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպմանը ընդգծել է Հայաստանի հետ փոխգործակցության արդյունավետությունը և հայտարարեց Հիմնադրամի պատրաստակամությունը՝ շարունակելու համագործակցությունը համատեղ օրակարգի արդյունավետ իրականացման համար։ Կառավարության հաղորդագրության համաձայն՝ Փաշինյանը վստահություն է հայտնել, որ Հայաստանի համար ԱՄՀ նոր ծրագրի շրջանակներում տրամադրվելիք միջոցները կնպաստեն իշխանությունների բարեփոխումների առաջմղմանը: Ֆինանսական շուկայի համար սա կարող է դառնալ արտաքին ինստիտուցիոնալ շրջանակի պահպանման կարևոր հաստատում, որտեղ Հայաստանը փոխգործակցում է միջազգային ֆինանսական հաստատության հետ մակրոտնտեսական կայունության և կառուցվածքային բարեփոխումների գծով։ Բանկերի, ներդրողների և կորպորատիվ հատվածի համար սա կարող է ծառայել որպես ուղենիշ միջազգային աջակցության գործող ձևաչափի և դրան ուղեկցող բարեփոխումների ծրագրի մասով։
Մակրոմիջավայր. օրակարգում մեծացել է ուշադրությունը գնաճային գործոնների նկատմամբ
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, մարտի 26-ին մեկնաբանելով կենսաթոշակների բարձրացման և գնաճի աճի միջև փոխկապակցվածությունը, հայտարարել է, որ գնաճային ռիսկերն ավելի շատ ստեղծում է տարածաշրջանում տիրող իրավիճակը, ինչպես նաև վստահություն հայտնել, որ այդ ռիսկերի կառավարումը կլինի առավելագույնը։ Դրամավարկային և ֆինանսական միջավայրի համար սա կարող է ազդակ ծառայել ներքին գնային դինամիկայի զգայունության պահպանման մասին արտաքին ֆոնի նկատմամբ։ Այս պարամետրերը կարող են ձևավորել մակրոֆինանսական գնահատման ընթացիկ ուրվագիծը բանկերի և ներդրողների համար։
Շաբաթվա արդյունքները
Շաբաթը ցույց տվեց, որ Հայաստանի ֆինանսական շուկան գործում է ինստիտուցիոնալ կարգավորման ռեժիմում, որտեղ ընթացիկ շուկայական պարամետրերին զուգահեռ ուժեղանում է իրավական և ծրագրային շրջանակների դերը։ Ուշադրության առանցքային գործոններ են մնում պետական ֆոնդավորման կառուցվածքը, խնդրահարույց պարտքերի հետ աշխատանքի իրավական ռեժիմը, ֆինանսական հաստատությունների մասնակցությունը խոշոր նախագծերին և միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների հետ համակարգման պահպանումը։ Հենց այս ուղղություններն են ձևավորել շաբաթվա բովանդակային շրջանակը բանկերի, ներդրողների, թողարկողների և կորպորատիվ փոխառուների համար։
