ԵՐԵՎԱՆ, 31 օգոստոսի․ /ԱՌԿԱ/․ Անցյալ շաբաթ Հայաստանի ֆինանսական օրակարգը որոշվել է Կենտրոնական բանկի կողմից գնաճի և դրամավարկային քաղաքականության փոխանցման, միջազգային պահուստների վիճակի և պետության պարտքի պարամետրերի վերաբերյալ ազդանշաններով։
Լրացուցիչ արտաքին կողմնորոշիչ են ձևավորել S&P Global Ratings-ի գնահատականները։ Ներքին շուկայում շարունակվել են փոփոխությունները բանկային կարգավորման և ակտիվների կառուցվածքում, իսկ կապիտալի շուկան համալրվել է նոր կորպորատիվ պարտատոմսերով։
- Դրամավարկային քաղաքականություն․ ԿԲ-ն արձանագրել է գնաճային ճնշման արագացում
Հայաստանի կենտրոնական բանկը օգոստոսի 28-ին հրապարակված 2025 թ.-ի 3-րդ քառորդից մինչև 2026 թ.-ի 2-րդ քառորդն ընկած ժամանակահատվածի ԴԿՔ ծրագրի կատարման հաշվետվությունում հայտնել է, որ տարեկան գնաճն արագացել է 2025 թ․ հունիսի 3,9%-ից մինչև 5,1%՝ 2026 թ․ հունիսին, իսկ բնականոն (բազային) գնաճը՝ 3,1%-ից մինչև 4,9%։ Հիմնական գործոնների թվում կարգավորիչը նշել է արտաքին գնային ճնշումը, տեղական սննդամթերքի գների աճը և ներքին պահանջարկի որոշակի ընդլայնումը։ Ֆինանսական շուկայի համար այս տվյալները կարող են որոշել ընթացիկ գնաճային ֆոնը, որում գործում է բանկային համակարգը։ ԿԲ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը 6,5% մակարդակում պահպանվելու պայմաններում առանցքային ցուցանիշներ են մնում ռեսուրսների արժեքը, վարկավորման դինամիկան և սպառողական գների փաստացի փոփոխությունը։
2. Բանկային տոկոսադրույքներ. Կենտրոնական բանկի որոշումների փոխանցումը շարունակում է մնալ աստիճանական
Կենտրոնական բանկը նույն ծրագրում նշել է, որ բանկային համակարգի տոկոսադրույքները դանդաղ են ճշգրտվում ԴԿՔ տոկոսադրույքի և կարճաժամկետ շուկայական տոկոսադրույքների նվազմանը համընթաց։ Ընդ որում, վարկավորման պահանջարկը պահպանվել է բարձր մակարդակում, առաջին հերթին՝ սպառողական վարկերի հատվածում։ Միևնույն ժամանակ, հիփոթեքային վարկավորման աճը որոշակիորեն դանդաղել է եկամտահարկի վերադարձի ծրագրի էական կրճատման ֆոնին, սակայն վարկավորման ծավալները շարունակել են ավելանալ։ Բանկերի համար սա կարող է նշանակել ժամանակավոր խզման պահպանում կարճաժամկետ դրամական ռեսուրսի արժեքի փոփոխության և վարկային ու ավանդային ապրանքների տոկոսադրույքների միջև։ Դրամավարկային որոշումների փոխանցումը շարունակում է ընթանալ վարկերի պահանջարկի կառուցվածքի, բանկային պարտավորությունների ժամկետների և ֆինանսավորման արժեքի միջոցով։
3. Արտարժույթի շուկա․ դրամն արժևորվել է դոլարի նկատմամբ շաբաթվա արդյունքներով
ԱՄՆ դոլարի միջին շուկայական փոխարժեքը օգոստոսի 24-ին կազմում էր 365,38 դրամ, իսկ օգոստոսի 28-ի արդյունքներով նվազել է մինչև 364,32 դրամ՝ մեկ դոլարի դիմաց, եվրոյի փոխարժեքը նվազել է 426.22 դրամից մինչև 424.36 դրամ, իսկ ռուբլու փոխարժեքը՝ 4,3633 դրամից մինչև 4.2392 դրամ։ Ներմուծման և արտարժութային հաշվարկներով զբաղվող բանկերի և ընկերությունների համար ընթացիկ դինամիկան կարող է ազդել արտարժութային դիրքերի վերագնահատման, արտաքին վճարումների արժեքի և արտարժույթով պայմանագրերի հաշվարկների վրա։
4. Միջազգային պահուստներ․ ցուցանիշը հասել է ռեկորդային 6,19 մլրդ դոլարի
Հայաստանի համախառն միջազգային պահուստները 2026 թ.-ի հուլիսի վերջի դրությամբ կազմել են 6,1886 մլրդ դոլար՝ մեկ ամիս առաջ գրանցված 5,8962 մլրդ դոլարի դիմաց, տեղեկանում ենք Կենտրոնական բանկից։ Մեկ ամսվա ընթացքում ցուցանիշն ավելացել է 4,96%-ով։ Արտարժույթի շուկայի համար պահուստների մակարդակը մնում է կարևոր ցուցիչ՝ արտաքին պարտավորությունները սպասարկելու և ներմուծումը ծածկելու՝ տնտեսության կարողության տեսանկյունից։
5. Սուվերեն վարկանիշ․ S&P-ն պահպանել է Հայաստանի «դրական» կանխատեսումը
S&P Global Ratings-ը հաստատել է Հայաստանի Հանրապետության երկարաժամկետ և կարճաժամկետ սուվերեն վարկանիշները «BB-/B» մակարդակում՝ պահպանելով «դրական» կանխատեսումը։ Վարկանիշին աջակցող գործոնների թվում գործակալությունը առանձնացրել է մակրոտնտեսական քաղաքականության կանխատեսելի հիմքը, տնտեսական աճի հեռանկարները և պետական պարտքի կառավարելի մակարդակը։ Վարկանիշի և կանխատեսման պահպանումը կարող է արձանագրել Հայաստանի վարկունակության ընթացիկ արտաքին գնահատականը։
6. Պետական պարտք․ S&P-ն և Ֆիննախը դրա մակարդակը գնահատում են կայուն և կառավարելի
S&P Global Ratings-ը գնահատում է, որ Հայաստանի պետական պարտքը՝ առանց իրացվելի ակտիվների, միջնաժամկետ հեռանկարում ընդհանուր առմամբ կմնա կայուն՝ ՀՆԱ-ի 40%-ից փոքր-ինչ բարձր մակարդակում։ Գործակալությունը հիմնական ֆիսկալ գործոնների շարքին է դասում եկամուտների աճը պահպանելու պետության կարողությունը՝ պաշտպանության, առողջապահության և ենթակառուցվածքների ոլորտներում կառուցվածքային ծախսերի ֆոնին։ Ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը նախորդ շաբաթ «Շանթ» հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում հայտնել է, որ 2025 թ.-ի արդյունքներով պետական պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը գտնվել է 47,2% մակարդակում՝ այն անվանելով կառավարելի։ Վարկանիշային գործակալության գնահատականի և Ֆինանսների նախարարության դիրքորոշման համադրումը կարող է ցույց տալ, որ պարտքային բեռը մնում է գործող ֆիսկալ պարամետրերի շրջանակում։
7. Բանկային ներդրումներ․ պորտֆելը նվազել է մինչև 1,93 տրլն դրամ
Հայաստանի առևտրային բանկերի համախառն ներդրումային պորտֆելը հունիսի արդյունքներով կազմել է 1,93 տրլն դրամ՝ տարեսկզբից նվազելով 9,48%-ով, իսկ երկրորդ քառորդում՝ 12,68%-ով։ Անմիջապես արժեթղթերում բանկային ներդրումների ծավալը կազմել է 1,92 տրլն դրամ կամ բանկային համակարգի համախառն ակտիվների 13,9%-ը։ Երկրորդ քառորդում ընդհանուր պորտֆելի կրճատումը կարող է արտացոլել բանկային ակտիվների բաշխման փոփոխությունը արժեթղթերի, վարկավորման և այլ ֆինանսական գործիքների միջև։
8. Բանկային կարգավորում․ հաշիվների մասին տեղեկանքները կդառնան անվճար
Կենտրոնական բանկի խորհուրդը փոփոխություններ է կատարել ֆինանսական կազմակերպությունների գործարար վարքագծի կանոններում, որոնց համաձայն ֆիզիկական անձինք կկարողանան առևտրային բանկերից անվճար ստանալ հաշիվների, մնացորդների և բանկի նկատմամբ պարտավորությունների առկայության կամ բացակայության մասին էլեկտրոնային տեղեկանքներ։ Թղթային տարբերակով տեղեկանքը պետք է տրամադրվի անվճար առնվազն տարեկան մեկ անգամ։ Բանկերի համար փոփոխությունները կարող են նշանակել նման տեղեկատվության տրամադրման նվազագույն ստանդարտի ունիֆիկացում, իսկ հաճախորդների համար՝ վարկավորման, ֆինանսական կարգավիճակի հաստատման և այլ կազմակերպությունների հետ փոխգործակցության ժամանակ անհրաժեշտ փաստաթղթերի ստացման ծախսերի նվազեցում։
9. Բանկային հատված․ S&P-ն նշել է կապիտալիզացիայի և շահութաբերության բարձր մակարդակը
S&P Global Ratings-ը Հայաստանի սուվերեն վարկունակության վերլուծության շրջանակում երկրի բանկային հատվածը բնութագրել է որպես լավ կապիտալիզացված և բարձր շահութաբեր։ Գործակալությունը համակարգի ընթացիկ վիճակը կապում է զուտ տոկոսային եկամուտների բարձր մակարդակի և տնտեսական ակտիվության հետ։ Բանկային համակարգի համար բավարար կապիտալիզացիայի և շահութաբերության համադրումը կարող է ձևավորել ընթացիկ ֆինանսական կայունության հիմքը։
10.Կապիտալի շուկա․ նոր կորպորատիվ պարտատոմսեր են դուրս եկել բորսա
ML FASHION-ի՝ 500 մլն դրամ ընդհանուր անվանական ծավալով պարտատոմսերը ցուցակվել են Հայաստանի ֆոնդային բորսայում և ընդգրկվել Bbond երկրորդային ցուցակում։ Թողարկումն ընդգրկում է 100 հազար դրամ անվանական արժեքով 5 հազար պարտատոմս, արժեկտրոնային տոկոսադրույքը կազմում է տարեկան 13%, շրջանառության ժամկետը՝ 36 ամիս։ Տեղաբաշխման կազմակերպիչն է Cube Invest-ը։ Շաբաթվա ընթացքում տեղի է ունեցել նաև Converse Bank-ի 2 մլրդ դրամ ծավալով դրամային պարտատոմսերի տեղաբաշխումը՝ 9.5% արժեկտրոնային եկամտաբերությամբ։ Զուգահեռաբար բանկը շարունակել է 5 մլն դոլար ծավալով դոլարային թողարկման տեղաբաշխումը՝ 5% տոկոսադրույքով։ Իրական հատվածի կորպորատիվ թողարկողի մուտքը և բանկային նոր թողարկումները կարող են ընդլայնել պարտքային գործիքների առաջարկը հայկական շուկայում։
Շաբաթվա արդյունքները
Շաբաթը հաստատեց Հայաստանի ֆինանսական շուկայի կայուն պարամետրերի պահպանումը դրամավարկային և ֆինանսական պայմանների շարունակական կարգավորման ֆոնին։ Շուկայի համար առանցքային կողմնորոշիչներ են մնում մակրոտնտեսական կայունությունը, բանկային ակտիվների որակը, ֆիսկալ կայունությունը և ֆինանսավորման ներքին աղբյուրների զարգացումը։
