ԵՐԵՎԱՆ, 16 փետրվարի․/ԱՌԿԱ/․ Հայաստանի ֆինանսական շուկայում անցած շաբաթը բնութագրվել է արժութային կայունացման, վճարումների և հարկային վարչարարության ոլորտներում կարգավորող որոշումների, ինչպես նաև ապահովագրական և սոցիալական մեխանիզմների զարգացման համակցությամբ։ Ուշադրության կենտրոնում էին անկանխիկ հաշվարկների միջնորդավճարների չափորոշիչները, եկամուտների համընդհանուր հայտարարագրման ենթակառուցվածքը և պետական պարտատոմսերի շուկայում իրականացվող գործառնությունները։ Արժութային հատվածը դրսևորել է չափավոր դինամիկա՝ առանց կտրուկ տատանումների, իսկ ինստիտուցիոնալ օրակարգը կապված էր անկանխիկ և թվային գործընթացների ընդլայնման հետ։
1. Արտարժույթի շուկա. դրամի փոխարժեքները կայունացել են չնչին տատանումներից հետո
Ըստ Կենտրոնական բանկի փետրվարի 13-ի տվյալների՝ մեկ շաբաթ տևած չնչին տատանումներից հետո արտարժույթների միջին շուկայական փոխարժեքները դրամի նկատմամբ կազմել են՝ ԱՄՆ դոլար՝ 376,94 դրամ, Եվրո՝ 446,9 դրամ, Ռուբլի՝ 4,8801 դրամ։ Փոխարժեքների կայունացումը կարող է նշանակել գործող գնային ուղենիշների պահպանում արտաքին առևտրային գործառնությունների, պայմանագրային գնագոյացման և բյուջետային պլանավորման համար, ինչպես նաև նպաստում է միջբանկային և կորպորատիվ հատվածներում հաշվարկների կանխատեսելիությանը։
2. Վճարումներ և ֆինանսական տեխնոլոգիաներ
Կենտրոնական բանկը սահմանափակել է քարտային վճարումների միջնորդավճարները փոքր բիզնեսի մի մասի համար։ ՀՀ Կենտրոնական բանկի խորհուրդը սահմանել է անկանխիկ վճարումների առավելագույն միջնորդավճարներ բիզնեսի մի շարք կատեգորիաների համար, ներառյալ ֆիզիկական POS-տերմինալների միջոցով կատարվող քարտային վճարումները: Մինչև 150 մլն դրամ տարեկան իրացման շրջանառություն ունեցող տնտեսվարողների համար սահմանվել է՝ ArCa քարտերով՝ ոչ ավել, քան 0,5%, միջազգային երկու խոշորագույն վճարահաշվարկային համակարգերի քարտերով՝ ոչ ավել, քան 0,9%: Միջբանկային միջնորդավճարը (fee) սահմանվել է 0,2% մակարդակում: Սակագները գործելու են յուրաքանչյուր տարվա մարտի 1-ից մինչև հաջորդ տարվա փետրվարի վերջը:
Առավելագույն միջնորդավճարների սահմանումը կարող է ձևավորել գնագոյացման նոր շրջանակներ էքվայրինգի շուկայում, ազդել վճարային օպերատորների ու բանկերի եկամուտների կառուցվածքի վրա և սահմանել միասնական պայմաններ փոքր բիզնեսի համար անկանխիկ հաշվարկային գործիքներից օգտվելիս:
3. Կապիտալի շուկա. AMX-ն իրականացրել է պետական պարտատոմսերի աճուրդներ՝ 28,3 մլրդ դրամի չափով
Հայաստանի ֆոնդային բորսան (AMX) փետրվարի 10-ին անցկացրել է 20 մլրդ դրամի պետական պարտատոմսերի տեղաբաշխման աճուրդ և 8,3 մլրդ դրամի հետգնման աճուրդներ: AMGN60294300 (5 տարի) թողարկման գծով միջին կշռված եկամտաբերությունը կազմել է 7,6097%՝ 8,60% կուպոնային եկամտաբերության պայմաններում: AMGN60294276 (5 տարի) և AMGN36294277 (3 տարի) թողարկումների հետգնման գծով եկամտաբերությունները կազմել են համապատասխանաբար 6,9777% և 6,8583%:
Աճուրդների արդյունքները կարող են դառնալ շուկայական ուղենիշներ ռիսկերից զերծ գործիքների եկամտաբերության համար, որոնք օգտագործվում են փոխառությունների արժեքի գնահատման, ներդրումային պորտֆելների ձևավորման և ընդհանուր առմամբ պարտքային շուկայի գնագոյացման մեջ։
4. Ապահովագրություն. ագրոապահովագրության ծրագրի վերսկսումը
2026 թվականի փետրվարի 15-ից վերսկսվում է ընթացիկ սեզոնի գյուղատնտեսական բերքի ապահովագրության ծրագիրը: ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանի խոսքով՝ ծրագիրն ընդգրկում է մի շարք մշակաբույսեր. պետությունը սուբսիդավորում է ապահովագրավճարի 40%-ը առանձին հացահատիկային մշակաբույսերի ու ծիրանի համար, և 60%-ը՝ մնացած մշակաբույսերի համար:
Ագրոապահովագրության ընդլայնումը կարող է նվազեցնել ռիսկերի կենտրոնացումը գյուղատնտեսական արտադրության մեջ, ազդել ագրարային հատվածի կայունության վրա և ձևավորել գործառնությունների լրացուցիչ ծավալ ապահովագրական շուկայում, ինչն անդրադառնում է ապահովագրավճարների և վերաապահովագրության կառուցվածքի վրա:
5. Սոցիալական վճարներ. անցում կենսաթոշակների և նպաստների անկանխիկ ձևին
ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը հիշեցրել է, որ 2026 թվականի ապրիլի 1-ից կենսաթոշակներն ու նպաստները վճարվելու են բացառապես անկանխիկ եղանակով։ Այն ստացողները, ովքեր վճարումները ստանում են կանխիկ, պետք է մինչև մարտի 5-ը ընտրեն որևէ բանկ. ընտրություն չկատարելու դեպքում բանկը կորոշվի ինքնաշխատ եղանակով։
Վճարումների զանգվածային անցումը անկանխիկ ձևի կարող է մեծացնել շրջանառությունը բանկային հաշիվների միջոցով, բարձրացնել հաշվարկների թափանցիկությունը և ամրապնդել կառուցվածքային տեղաշարժը դեպի էլեկտրոնային վճարումներ մանրածախ հատվածում:
6. Հարկեր և հայտարարագրում. սոցիալական ծախսերի փոխհատուցման կարգի հստակեցում
ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը հայտնել է եկամուտների հայտարարագրման համակարգի շրջանակում քաղաքացիների սոցիալական ծախսերի փոխհատուցման կարգի հստակեցման մասին: Փոխհատուցման իրավունքն առաջանում է եկամտային հարկի տարեկան հաշվարկը էլեկտրոնային ստորագրությամբ հաստատելուց հետո:
Նախատեսվում է նաև հաստատել այն անձանց ցանկը, որոնց վրա չի տարածվում եկամուտների հայտարարագրման պարտավորությունը: Հայտարարագրման կարգի ճշգրտումը կարող է բարձրացնել հաշվարկների ֆորմալացման մակարդակը, ուժեղացնել եկամուտների հաստատման էլեկտրոնային գործիքների դերը և ազդել տնտեսության մեջ ֆինանսական հոսքերի թափանցիկության վրա, ներառյալ մանրածախ վարկավորման և սոցիալական վճարների հատվածները։
7. Եկամուտների համընդհանուր հայտարարագրում. թվային ենթակառուցվածքների զարգացում
Հայաստանում նախատեսվում է ներդնել եկամուտների համընդհանուր հայտարարագրման նոր համակարգ, ինչի նպատակով հայտարարվել է տենդեր: Պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահ Էդուարդ Հակոբյանի խոսքով՝ նախատեսվում է համակարգի միացում պետական այլ կառույցներին՝ կենսաթոշակների և սոցիալական նպաստների մասին տեղեկատվությունն ինքնաշխատ եղանակով ստանալու համար:
Զուգահեռաբար, Ֆինանսների նախարարությունը մշակում է չհարկվող եկամուտների ընդլայնված ցանկը և հստակեցնում առանձին գործարքների հայտարարագրման շեմերը:
Համակարգի զարգացումը կարող է ուժեղացնել հարկային ենթակառուցվածքների ինտեգրումը պետական ռեգիստրների և թվային ծառայությունների հետ, ձևավորել ֆիզիկական անձանց եկամուտների միասնական տվյալների բազա և ազդել ֆինանսական թափանցիկության ցուցանիշների, մանրածախ հատվածում եկամուտների հաշվառման և տնտեսության մեջ անկանխիկ հաշվարկների կառուցվածքի վրա:
Շաբաթվա արդյունքները
Հաշվետու ժամանակահատվածում որոշումներ են ընդունվել վճարային միջնորդավճարների, հարկային վարչարարության և սոցիալական վճարների ոլորտներում։ Արտարժույթի շուկայում էական տատանումներ չեն արձանագրվել։ Պետական պարտատոմսերի շուկայում տեղի են ունեցել թողարկումների տեղաբաշխման և հետգնման աճուրդներ։
Շուկայի ընթացիկ ռեժիմը բնութագրվում է կանոնների և ենթակառուցվածքների կարգավորմամբ. միջնորդավճարների, եկամուտների հայտարարագրման և անկանխիկ վճարումների ոլորտում փոփոխությունները ձևավորում են նոր գործառնական միջավայր ֆինանսական հաստատությունների համար և սահմանում վճարահաշվարկային ու հարկային համակարգերի գործունեության կառուցվածքային պարամետրերը։
