ԵՐԵՎԱՆ, 16 հուլիսի. /ԱՌԿԱ/. Փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի միջոցառումների գնահատման Եվրոպայի խորհրդի փորձագետների կոմիտեի (MONEYVAL) զեկույցը Հայաստանի վերաբերյալ արձանագրել է երկրի առաջընթացը փողերի լվացման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի համակարգի զարգացման գործում, սակայն բացահայտել է քննությունների, դատական հետապնդման և հանցավոր ակտիվների բռնագանձման ոչ բավարար արդյունավետությունը, ինչպես նաև տնտեսության մի շարք ոլորտների նկատմամբ վերահսկողության ուժեղացման անհրաժեշտությունը։
tvyal.com կազմակերպության հիմնադիր Աղասի Թավադյանը «ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված հարցազրույցում ներկայացրել է իր տեսակետը MONEYVAL-ի եզրակացությունների, դրանց հետ կապված տնտեսական ու հեղինակային ռիսկերի, Հայաստանի տնտեսության վրա կապիտալի տարանցիկ հոսքերի ազդեցության, ինչպես նաև ֆինանսական համակարգի թափանցիկության բարձրացման համար անհրաժեշտ միջոցառումների վերաբերյալ։
Տարանցիկ հոսքերն աջակցել են տնտեսական աճին
Հայաստանը վերջին տարիներին զգալի տնտեսական օգուտ է ստացել կապիտալի տարանցիկ հոսքերից, սակայն այդ միջոցների մի մասի ծագման ոչ բավարար թափանցիկությունը հեղինակային և ինստիտուցիոնալ ռիսկեր է ստեղծում երկրի համար, կարծում է Թավադյանը։
Նրա խոսքով՝ Հայաստանի հատուկ աշխարհագրական և տնտեսական դիրքը միաժամանակ հնարավորություններ է ստեղծում կապիտալի ներգրավման համար և մեծացնում է ֆինանսական հոսքերի նկատմամբ վերահսկողության պահանջները։
Թավադյանը հիշեցրել է, որ 2022 թվականից հետո Հայաստանը՝ որպես Ռուսաստանի և Իրանի հարևանությամբ գտնվող, միջազգային ֆինանսական համակարգին ինտեգրված փոքր բաց տնտեսություն, դարձել է տարանցիկ հարթակ զգալի ծավալի կապիտալի համար։
«Այդ հոսքերը հարստացրել են Հայաստանի Հանրապետությունը և վերաուղղորդվել երրորդ երկրներ, ինչպիսիք են Շվեյցարիան և ԱՄԷ-ն, որոնք իրավական տեսանկյունից բավականին լավ են վերաբերվում անհայտ ծագման կապիտալին», – ասել է նա։
Փորձագետի խոսքով՝ 2022 թ.-ին Հայաստանի տնտեսության 12,6% աճը մեծապես պայմանավորված էր ռուս-ուկրաինական հակամարտության սկսվելուց հետո ռուսական կապիտալի ներհոսքով։
«Այդ 12,6%-ի կեսը եկել է ֆինանսական հատվածից և ՏՏ սեգմենտից։ Դրանից մենք, իհարկե, շահել ենք», — նշել է Թավադյանը։
Նա նաև հիշեցրել է, որ 2023 թ.-ի կեսերից մինչև 2024 թ.-ի կեսերը Հայաստանը եղել է որպես տարանցիկ երկիր ռուսական ոսկու համար։
Բացի այդ, փորձագետի գնահատմամբ, 2025 թ.-ի սեպտեմբերից Հայաստան է սկսել հոսել իրանական կապիտալի զգալի ծավալ, ինչը նույնպես նպաստել է 2025 թ.-ին տնտեսական աճի բարձր տեմպերի պահպանմանը։
Ուժեղացված մոնիթորինգը ներդրումների միակ ռիսկը չէ
Խոսելով MONEYVAL-ի ուժեղացված հետագա մոնիթորինգի ռեժիմում Հայաստանի ներառման մասին՝ Թավադյանը նշել է, որ երկրի իշխանություններն ավանդաբար փորձել են պահպանել հավասարակշռությունը տարբեր պետությունների հետ հարաբերություններում, որպեսզի Հայաստանը կարողանա կատարել տարածաշրջանային տարանցիկ կենտրոնի դերը։
Միևնույն ժամանակ, նրա խոսքով, երկրի ներդրումային գրավչության վրա արդեն իսկ ազդում են գործոններ, որոնք ուղղակիորեն կապված չեն MONEYVAL-ի զեկույցի հետ։
Որպես օրինակ, փորձագետը ներկայացրել է օտարերկրյա ներդրումների ոչ բավարար դիվերսիֆիկացումը։ Նրա խոսքով՝ առանձին երկրներից եկող կապիտալը հիմնականում կենտրոնանում է մի քանի ճյուղերում, ինչը մեծացնում է տնտեսության կախվածությունը կոնկրետ պետությունների հետ քաղաքական և տնտեսական հարաբերություններից։
«Եթե, ենթադրենք, պետություններից մեկի հետ հարաբերություններում խնդիրներ առաջանան, ամբողջ ոլորտում ներդրումները կարող են սառեցվել», – ասել է Թավադյանը։
Ավելի լուրջ գործոն նա համարում է ներդրողների վստահության անկումը Հայաստանի ինստիտուցիոնալ և իրավական միջավայրի նկատմամբ։ Նա հիշեցրել է, որ վերջին երկու տարվա ընթացքում հայաստանյան կառավարությունը կնքել է մի շարք գործարքներ և կայացրել որոշումներ, որոնք որոշակի իրավական հարցեր են առաջացնում և նվազեցնում են երկրի ներդրումային գրավչությունը։
Որպես նման օրինակներ Թավադյանը նշել է «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ՓԲԸ-ի պետականացման գործընթացը, ինչպես նաև Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի բաժնետոմսերի մասնաբաժնի փոխանցումը պետությանը։
Նրա կարծիքով՝ օտարերկրյա ներդրողները ուշադրություն են դարձնում ոչ միայն միջազգային կազմակերպությունների գնահատականներին ու զեկույցներին, այլ, նախևառաջ, սեփականության պաշտպանության պրակտիկային, իշխանությունների որոշումների կանխատեսելիությանը և ներդրումների անվտանգության երաշխիքներին։
Մյուս նշանակալի գործոնների թվում նա առանձնացրել է նաև որակյալ աշխատուժի հասանելիությունը և աշխատանքային ռեսուրսների արժեքը։
Շահառուների թափանցիկությունն անհրաժեշտ է բարձրացնել
MONEYVAL-ը Հայաստանին խորհուրդ է տվել ուժեղացնել վերահսկողությունը վիրտուալ ակտիվների ծառայություններ մատուցողների և ոչ հանրային ներդրումային հիմնադրամների նկատմամբ, բարելավել ռիսկերի գնահատումը անշարժ գույքի հատվածում և բարձրացնել վերջնական բենեֆիցիար սեփականատերերի վերաբերյալ տեղեկությունների հավաստիությունը։
Թավադյանը նշել է, որ վերջնական բենեֆիցիարների բացահայտման ոլորտում Հայաստանում արդեն իսկ որոշակի քայլեր ձեռնարկվում են։
«Վերջին երկու տարվա ընթացքում զարգանում է իրական շահառուների ինստիտուտը։ Դա լավ է կապիտալի հոսքերի կառավարման տեսանկյունից, որպեսզի պետությունը տեսնի, թե որտեղից և հանուն ինչի են գալիս կապիտալի հոսքերը», – ասել է նա։
Փորձագետն այս ինստիտուտի զարգացումը դրական քայլ է որակել, սակայն ընդգծել է, որ Հայաստանով անցնող տարանցիկ կապիտալի ծավալների պատճառով շատ հարցեր նախկինի պես բաց են մնում։
Միայն օրենսդրական փոփոխությունները բավարար չեն
MONEYVAL-ի հաջորդ զեկույցին ընդառաջ առարկայական առաջընթացի հասնելու համար Հայաստանին անհրաժեշտ է ոչ միայն կատարելագործել օրենսդրությունը, այլև բարձրացնել ֆինանսական հոսքերի թափանցիկությունն ու կառավարելիությունը, կարծում է Թավադյանը։
«Որքան ավելի բաց, թափանցիկ և վերահսկելի լինեն ֆինանսական հոսքերը, այնքան ավելի շատ օգուտ դրանք կարող են բերել պետությանը», – ասել է նա։
Փորձագետի խոսքով՝ Հայաստանը՝ որպես փոքր բաց տնտեսություն, ԵԱՏՄ անդամ, Իրանի հարևան և համաշխարհային ֆինանսական համակարգի մաս, օգտվել է տարանցիկ ֆինանսական միջոցների զգալի ծավալից։
«Այդ փողերը հարստացրել են մեզ, սակայն պատերազմող երկրներից ստացված միջոցների մի մասի ծագումը բազմաթիվ հարցեր է առաջացնում», – եզրափակել է Թավադյանը։
