ԵՐԵՎԱՆ, 13 հուլիսի․/ԱՌԿԱ/․ Հայաստանի ֆինանսական շուկայում շաբաթն անցել է տարեկան գնաճի արագացման և պետական ու կորպորատիվ արժեթղթերի շուկայում ակտիվության ազդեցության ներքո։ Դրամավարկային օրակարգում ուշադրությունը կենտրոնացած էր ոչ միայն սպառողական գների հունիսյան դինամիկայի, այլև գնաճային միջավայրը ձևավորող գործոնների վրա, ներառյալ՝ արժութային փոխարժեքը, պարենային ապրանքների գները և բնակչության սպասումները։ Կարգավորող մարմինը ներառում էր փողերի լվացման դեմ պայքարի համակարգի գնահատման արդյունքները և ֆինանսական համապատասխանության հետագա պահանջները։
1. Գնաճ. տարեկան ցուցանիշը հունիսին հասել է 5,1%-ի
Հայաստանի վիճակագրական կոմիտեն հայտնել է, որ 2026 թ.-ի հունիսին 12-ամսյա գնաճը կազմել է 5,1%։ Մայիսի համեմատ սպառողական գները նվազել են 0,5%-ով։ Տարեկան գնաճը գտնվում է Կենտրոնական բանկի սահմանած 3% թիրախային թույլատրելի ±1 տոկոսային կետ միջակայքից բարձր, իսկ ամսական գնանկումը մատնանշում է գների ընթացիկ դինամիկայի և կուտակված տարեկան աճի միջև տարբերությունը։
Բանկերի և պարտքային շուկայի մասնակիցների համար գնաճի ցուցանիշները մնում են հիմնական պարամետր՝ ավանդների, վարկերի և պարտատոմսերի իրական եկամտաբերությունը գնահատելիս։ Կարգավորողի համար այս տվյալները կարող են ձևավորել դրամավարկային քաղաքականության ընթացիկ համատեքստը՝ վերաֆինանսավորման գործող 6,5% դրույքաչափի պայմաններում։
2. Արժութային շուկա. դոլարի փոխարժեքը պահպանվել է 367 դրամի միջակայքում
ԱՄՆ դոլարի պաշտոնական փոխարժեքը հուլիսի 6-10-ն ընկած աշխատանքային շաբաթվա ընթացքում 367,47 դրամից փոխվել է 367,38 դրամի։ Եվրոյի փոխարժեքն աճել է 419,65-ից մինչև 420,03 դրամ, ռուսական ռուբլու փոխարժեքը՝ 4,7311-ից մինչև 4,7873 դրամ։
Փոխարժեքի ընթացիկ դինամիկան պահպանում է կայուն պայմաններ արժութային պարտավորությունների սպասարկման և արտաքին առևտրային հաշվարկների իրականացման համար։ Սա կարող է նշանակել, որ հաշվետու շաբաթվա ընթացքում արժութային ակտիվների և պարտավորությունների վերագնահատման կտրուկ փոփոխություններ չեն եղել։
3. Ֆինանսական համապատասխանություն. Հայաստանը փոխադրվել է MONEYVAL-ի խստացված մոնիթորինգի ռեժիմ
Եվրոպայի խորհրդի MONEYVAL կոմիտեն հուլիսի 9-ին հրապարակել է զեկույց՝ փողերի լվացման, ահաբեկչության ֆինանսավորման և զանգվածային ոչնչացման զենքի տարածման դեմ պայքարի Հայաստանի համակարգի փոխադարձ գնահատման վեցերորդ փուլի արդյունքներով։ Փորձագետները նշել են ռիսկերի կառավարման ազգային համակարգի զարգացումը, ֆինանսական կարգավորողի և ֆինանսական հետախուզության ստորաբաժանման աշխատանքը՝ միաժամանակ մատնանշելով հետաքննությունների արդյունավետության բարձրացման, հանցավոր ակտիվների բռնագանձման և առանձին հատվածների նկատմամբ վերահսկողության անհրաժեշտությունը։
Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել վիրտուալ ակտիվների հետ կապված ծառայություններ մատուցողներին, ներդրումային հիմնադրամներին և իրական շահառուների վերաբերյալ տվյալների որակին։ Հայաստանը փոխադրվել է խստացված հետագա մոնիթորինգի ռեժիմ, որը նախատեսում է հանձնարարականների կատարման ընթացքի մասին կանոնավոր տեղեկատվության տրամադրում MONEYVAL-ին, և պետք է առաջընթացի մասին առաջին զեկույցը ներկայացնի երեք տարվա ընթացքում։
Բանկերի, ներդրումային ընկերությունների և այլ ֆինանսական կազմակերպությունների համար գնահատման արդյունքները կարող են ամրապնդել KYC (ճանաչիր քո հաճախորդին) ընթացակարգերի, գործառնությունների մոնիթորինգի և անդրսահմանային ռիսկերի գնահատման հետագա կարգավորման անհրաժեշտությունը։ Միջոցների աղբյուրների փաստաթղթավորման և հաճախորդների սեփականության կառուցվածքին ներկայացվող պահանջները շարունակում են գլխավոր նշանակություն ունենալ համապատասխանության գործառույթների համար։
4. Պետական պարտատոմսեր. AMX-ում իրականացվել են 78 միլիարդ դրամի գործառնություններ
Հայաստանի ֆոնդային բորսայում (AMX) հուլիսի 7-ին տեղի է ունեցել 70 մլրդ դրամ ծավալով պետական պարտատոմսերի տեղաբաշխման աճուրդ, ինչպես նաև արժեթղթերի հետգնման երկու աճուրդ՝ ընդհանուր շուրջ 8 մլրդ դրամ ծավալով։ Տեղաբաշխման ժամանակ 11-ամսյա թողարկման միջին կշռված եկամտաբերությունը կազմել է 8,6064%՝ 9% տարեկան արժեկտրոնային դրույքաչափի պայմաններում։ Հետգնումն իրականացվել է երեք տարեկան և հինգ տարեկան պարտատոմսերով։ Եկամտաբերությունն ըստ միջին կշռված գնի կազմել է համապատասխանաբար 6,7009% և 6,7726%:
Բանկերի և ինստիտուցիոնալ ներդրողների համար իրականացված գործառնությունները կարող են եկամտաբերության լրացուցիչ կողմնորոշիչներ ստեղծել դրամային կորի տարբեր հատվածներում։
5. Կապիտալի շուկա. բաժնետոմսերի շուկայի կապիտալիզացիան գերազանցել է 492 միլիարդ դրամը
AMX-ի տվյալներով՝ հունիսի արդյունքներով Հայաստանի բաժնետոմսերի շուկայի կապիտալիզացիան կազմել է ավելի քան 492,7 մլրդ դրամ՝ մեկ ամսում աճելով 7,43%-ով։ Բաժնետոմսերի բորսայական առևտրի ծավալն աճել է 10%-ով, իսկ կորպորատիվ պարտատոմսերով գործառնությունների ծավալը հասել է 17,2 մլրդ դրամի՝ տարեկան կտրվածքով ավելանալով 129%-ով։ Պետական պարտատոմսերի երկրորդային շուկայում կնքվել են ավելի քան 33,3 մլրդ դրամի գործարքներ։ Ռեպո գործարքների ծավալը գերազանցել է 28,9 մլրդ դրամը, նման գործարքների քանակը կազմել է 211։
Բանկերի և ներդրումային ընկերությունների համար սա կարող է նշանակել իրացվելիության կառավարման և պորտֆելների ձևավորման հասանելի գործիքների ծավալի մեծացում։
6. Կորպորատիվ պարտատոմսեր. ՎԶԵԲ-ը տեղաբաշխել է լողացող դրույքաչափով դրամային թողարկում
AMX հարթակում տեղի է ունեցել Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) լողացող տոկոսադրույքով արժեկտրոնային պարտատոմսերի տեղաբաշխում։ Թողարկման ընդհանուր ծավալը կազմել է 5 մլրդ դրամ, որից բորսայական հարթակի միջոցով տեղաբաշխվել են 4 մլրդ դրամի արժեթղթեր։ Տեղաբաշխողը եղել է Կոնվերս Բանկը։
Թողարկումը կարող է ընդլայնել միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների դրամային պարտքային գործիքների սեգմենտը և շուկայի մասնակիցներին տրամադրել արժեթուղթ, որի եկամտաբերությունը կապված է կարճաժամկետ պետական կողմնորոշիչի հետ։ Ներդրողների համար լողացող դրույքաչափը կարող է նվազեցնել արժեկտրոնային եկամտի և շուկայական դրույքաչափերի փոփոխության միջև տարբերությունը:
7. Ինստիտուցիոնալ ներդրողներ. ոչ ռեզիդենտների մասնաբաժինը դրամային պարտատոմսերում աճել է մինչև 10%
2026 թվականի հունվար-մայիս ամիսներին ոչ ռեզիդենտների ներդրումները դրամային պարտատոմսերում գրեթե կրկնապատկվել են նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ, հայտնել է ՀՀ ԿԲ խորհրդի անդամ Արմեն Քթոյանը։ Օտարերկրյա ներդրողների մասնաբաժինն այս սեգմենտում հասել է 10%-ի։
Օտարերկրյա մասնակիցների ներկայության աճը կարող է նշանակել ներդրողների բազայի ընդլայնում և տեղեկատվության բացահայտմանը, թողարկումների իրացվելիությանը ու երկրորդային շրջանառության կազմակերպմանը ներկայացվող պահանջների խստացում։ Արժութային շուկայի համար պորտֆելային ներդրումները հանդիսանում են նաև արտարժույթի առաջարկի աղբյուրներից մեկը։
8. Գնաճային միջավայր. ԿԲ-ն առանձնացրել է հինգ հիմնական գործոն
Հայաստանի կենտրոնական բանկի խորհրդի անդամ Արմեն Քթոյանը նշել է երկրում գնաճի վրա ազդող հինգ հիմնական գործոն։ Դրանց թվում են՝ դրամի արժևորումը, տնտեսության կառուցվածքային առանձնահատկությունները, առանձին սննդամթերքների գների աճը, արտաքին գնաճային ազդեցությունները և բնակչության սպասումները։
ԿԲ գնահատականը ցույց է տալիս, որ ընթացիկ գնաճային դինամիկայի վրա ազդող կառուցվածքային սահմանափակումները, ներառյալ լոգիստիկան և առանձին ապրանքային շուկաների առանձնահատկությունները, համալրվում են հումքի և էներգակիրների համաշխարհային գների փոփոխություններով։
Այս գործոնների համակցությունը կարող է որոշել տոկոսադրույքի և վարկային ռիսկի գնահատման պայմանները։ Ֆինանսական շուկայի համար ընդհանուր առմամբ գնաճային սպասումները մնում են այն պարամետրերից մեկը, որոնք ազդում են խնայողությունների և պարտքային գործիքների պահանջարկի վրա։
Շաբաթվա ամփոփում
Շաբաթը ցույց տվեց, որ հիմնական շեշտադրումը տեղափոխվում է գնաճային գործընթացների կայունության գնահատման, ֆինանսական համապատասխանության որակի և դրամային պարտքային գործիքների զարգացման վրա։ Շուկայի մասնակիցների ուշադրության հիմնական ուղղություններն են մնում գնաճային սպասումները, առանձին պարենային ապրանքախմբերի դինամիկան, MONEYVAL-ի պահանջները, պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը և ոչ ռեզիդենտների մասնակցությունը տեղական ֆինանսական գործիքներում։
