ԵՐԵՎԱՆ, 15 հուլիսի․/ԱՌԿԱ/․ 2026 թվականի հուլիսի 1-ից Հայաստանի ֆինանսական կազմակերպություններում, որոնք մատուցում են հեռավար ծառայություններ, գործում է «STOP» մեխանիզմը, որը թույլ է տալիս հաճախորդներին ինքնուրույն սահմանափակել առանձին գործարքներ կամ ամբողջությամբ արգելափակել հեռավար ֆինանսական ծառայությունները։
Ինչպես մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտնել է Հայաստանի Կենտրոնական բանկի Սպառողների զորակցման կենտրոնի ղեկավար Արմենուհի Մկրտչյանը, մեխանիզմը ներդրվել է բոլոր բանկերի և այլ ֆինանսական կազմակերպությունների կողմից, որոնց վրա տարածվում է համապատասխան կարգավորումը։
Նրա խոսքով՝ նոր գործիքից արդեն օգտվել են բազմաթիվ հաճախորդներ։
Ինչ գործարքներ կարելի է արգելափակել
Գործառույթը հասանելի է բջջային հավելվածներում և ինտերնետ-բանկինգի համակարգերում։ Առանձին հավելվածներում այն կարող է կոչվել «Ծառայությունների կասեցում»:
Հաճախորդը կարող է սահմանափակել կոնկրետ գործարքներ կամ ընտրել «Բոլոր ծառայությունների stop» գործառույթն՝ ամբողջությամբ արգելափակելով ֆինանսական գործարքների հեռավար իրականացումը։
Արգելափակման համար հասանելի գործարքների նվազագույն ցանկը ներառում է.
- փոխանցումներ և վճարումներ երրորդ անձանց.
- փոխանցումներ քարտից քարտ.
- օնլայն գնումներ և քարտային վճարումներ.
- հավելվածի միջոցով կանխիկացման հայտի ներկայացում.
- քարտի կցում էլեկտրոնային դրամապանակին կամ նոր սարքին.
- նոր վարկի ձևակերպում և վարկային գծի չօգտագործված մասի օգտագործում.
- ավանդի վաղաժամկետ դադարեցում և միջոցների հեռավար դուրսբերում.
- նոր հաշվի բացում.
- նոր բանկային քարտի թողարկում:
Ֆինանսական կազմակերպությունները կարող են լրացնել այս ցանկը այնպիսի գործարքներով, որոնց մասով հայտնաբերվել է խարդախության բարձր ռիսկ։
Ընդ որում, վարկի ձևակերպման արգելքը չի խոչընդոտում գործող վարկի մարմանը։ Այն արգելափակում է միայն նոր վարկի ստացումը կամ արդեն բացված վարկային գծով հասանելի սահմանաչափի օգտագործումը։
Ինչպես է աշխատում պաշտպանությունը
Եթե չարագործը հասանելիություն ստանա բանկային հավելվածին, նա չի կարողանա օգտվել արգելափակված ծառայություններից։ Օրինակ՝ վարկավորման սահմանված արգելքի դեպքում հնարավոր չի լինի հեռավար կերպով նոր վարկ ձևակերպել, իսկ ավանդով գործարքների արգելափակման դեպքում՝ դրանից միջոցներ դուրս բերել։
Միևնույն ժամանակ, մեխանիզմն ամբողջությամբ չի բացառում խարդախության ռիսկը։ Առավելագույն պաշտպանությունն ապահովում է բոլոր հեռավար ծառայությունների արգելափակումը, սակայն այս դեպքում ինքը՝ հաճախորդը, նույնպես ժամանակավորապես զրկվում է համապատասխան գործարքների հասանելիությունից։
Մկրտչյանի խոսքով՝ «Բոլոր ծառայությունների stop» գործառույթը նախատեսված է նախևառաջ արտակարգ իրավիճակների համար։ Եթե հաճախորդը կասկածում է, որ հավելված մուտք գործելու տվյալները հասանելի են դարձել կողմնակի անձանց, նա կարող է անմիջապես արգելափակել գործարքները, իսկ այնուհետև կապվել բանկի հետ։
«Խարդախության դեպքում արագությունը կարևորագույն գործոններից մեկն է, քանի որ արագ արձագանքումը թույլ է տալիս սահմանափակել կորուստները»,- նշել է նա։
Արգելափակումը գործում է բջջային հավելվածում և ինտերնետ-բանկինգում՝ անկախ այն սարքից, որից կատարվում է մուտքը։
Ինչպես ակտիվացնել և հանել արգելափակումը
Մեխանիզմի ակտիվացման համար պետք չէ այցելել բանկի մասնաճյուղ։ Հաճախորդին անհրաժեշտ է մուտք գործել բջջային հավելված և ընտրել այն ծառայությունները, որոնք նա մտադիր է սահմանափակել: Որոշ դեպքերում կպահանջվի նախապես թարմացնել հավելվածը Google Play-ի կամ App Store-ի միջոցով:
Եթե գործառույթը չի երևում, հաճախորդը կարող է դիմել բանկ՝ հրահանգ ստանալու համար։ Ֆինանսական կազմակերպությունները պարտավոր են նաև ընդունել հեռախոսային դիմումներ և արգելափակել ծառայությունները խարդախության կասկածների դեպքում։
Սահմանափակումը հանելն ավելի բարդ է, քան այն ակտիվացնելը. ֆինանսական կազմակերպությունը պետք է կատարի հաճախորդի ամբողջական նույնականացում:
Որոշ բանկեր թույլ են տալիս գործարքներն ապարգելափակել հեռավար կարգով, սակայն այդ դեպքում սահմանվում է 24-ժամյա սպասման ժամանակահատված։ Բանկի կամ վճարահաշվարկային կազմակերպության մասնաճյուղ անձամբ այցելելու դեպքում արգելափակումը կարող է հանվել անմիջապես։
Բոլոր բանկերի համար միասնական համակարգ դեռևս չկա
Հիմա հաճախորդը պետք է առանձին-առանձին սահմանի սահմանափակումները յուրաքանչյուր բանկային կամ ֆինանսական հավելվածում։ Դեռևս չկա միասնական հարթակ, որը թույլ կտա մեկ գործողությամբ արգելել վարկերի ձևակերպումը կամ այլ գործարքների իրականացումը բոլոր ֆինանսական կազմակերպություններում։
Մկրտչյանի խոսքով՝ Կենտրոնական բանկն աշխատում է այս հարցի տեխնիկական լուծման ուղղությամբ։
Նա ընդգծել է, որ «STOP» մեխանիզմը պաշտպանության տարրերից միայն մեկն է։
«Հաճախորդները պետք է պահպանեն թվային անվտանգության կանոնները, կողմնակի անձանց չփոխանցեն անձնական և բանկային տվյալները, ինչպես նաև ստուգեն այն կայքերը, որոնցում կատարվում են գնումներ»,- նշել է նա։
Խարդախության 1100 դեպք տարվա ընթացքում
Կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ 2025 թվականին բանկերը գրանցել և կարգավորողին են փոխանցել տեղեկատվություն խարդախության 1102 դեպքի մասին։ Վնասի ընդհանուր չափը կազմել է շուրջ 876 մլն դրամ։
643 դեպքում խարդախներին հաջողվել է վարկեր ձևակերպել քաղաքացիների անունով։ Վիճակագրությունը ներառում է միայն այն միջադեպերը, որոնց մասին հաճախորդները հայտնել են բանկերին և որոնք պաշտոնապես որակվել են որպես խարդախություն:
