ԵՐԵՎԱՆ, 2 փետրվարի․/ԱՌԿԱ/․ Հունվարին Հայաստանի ֆինանսական համակարգը զարգացել է նախկինում սահմանված մակրոտնտեսական և դրամավարկային ուղենիշների շրջանակում: Դրամավարկային քաղաքականությունը պահպանել է 2025 թվականի վերջի պարամետրերը, բանկային հատվածը շարունակել է վարկային միջնորդության ընդլայնումը, իսկ պարտքային քաղաքականությունը մնացել է ֆինանսական իշխանությունների և ներդրողների ուշադրության կենտրոնում: Կապիտալի շուկան և արժութային հատվածը գործել են ինստիտուցիոնալ կայունության պայմաններում՝ միջազգային պահուստների բարձր մակարդակի ներքո:
1. Մոնետար քաղաքականություն
2026 թվականի մուտքի գնաճային ֆոնը ձևավորվել է դեկտեմբերի տվյալներով. 2025 թվականի արդյունքներով տարեկան գնաճը գնահատվել է 3,3%, իսկ ամսականը՝ 1,2%: Համակարգի համար սա կարող է դիտարկվել որպես գնային դինամիկայի պահպանում թիրախային պարամետրերի շուրջ, ինչը մեծացնում է դրամավարկային քաղաքականության որոշումների փոխանցման տոկոսադրույքային ուղու դերը վարկերի ու ավանդների տոկոսադրույքների և ներքին պարտքի արժեքի մեջ:
Հաշվի առնելով, որ հունվարին գործել է վերաֆինանսավորման 6,50% տոկոսադրույքը, որը սահմանվել էր ՀՀ ԿԲ-ի կողմից 2025 թվականի դեկտեմբերի 16-ին, հունվարյան դրամավարկային քաղաքականության ուղենիշները սահմանվել են ոչ այնքան նոր որոշումներով, որքան դեկտեմբերյան պարամետրերի ամրապնդմամբ և գնաճային ցուցանիշների ու ներքին պահանջարկի ու վարկավորման դինամիկայի համադրման շեշտադրմամբ: Սա շուկայի մասնակիցների համար պահպանել է կարճաժամկետ ֆինանսական պայմանների վերաբերյալ սպասումների հասկանալի «միջանցքը»:
2. Բանկային հատված
Բանկային հատվածը հունվար է մտել ընդլայնված վարկային բազայով. 31.12.2025 թ. դրությամբ բանկային համակարգի վարկային պորտֆելը կազմել է 7,7 տրլն դրամ՝ նախորդ տարվա համադրելի ժամանակահատվածի նկատմամբ աճելով 22,66%-ով։ Համակարգային դինամիկայի տեսանկյունից սա կարող է աջակցել բանկերի դերին՝ որպես ֆինանսական միջնորդության հիմնական ուղու, ինչպես նաև բարձրացնել պորտֆելի որակի և ըստ վարկավորման տեսակների կենտրոնացումների մոնիտորինգի կարևորությունը:
Հատվածի 2025 թվականի ֆինանսական արդյունքն արտացոլել է բանկային համակարգի՝ գործառնությունների ընդլայնմանը զուգահեռ շահույթ գեներացնելու կարողությունը. բանկային համակարգի զուտ շահույթը կազմել է 421,3 մլրդ դրամ (տարեկան աճը՝ 16,01%): Համակարգի համար սա կարող է նշանակել կապիտալի համալրման ներքին աղբյուրների պահպանում, ինչը կարևոր է վարկային պորտֆելի մասշտաբավորման և կայունության պահանջների պայմաններում:
Կարգավորող ազդակների մասով հունվարին հանրային հարթակում պահպանվել է կապիտալի բուֆերների բավարարության և ռիսկերի կառավարման թեման՝ որպես ֆինանսական կայունության առանցքային տարրեր, ներառյալ շեշտադրումը մակրոպրուդենցիալ պատրաստվածության վրա՝ վարկավորման աճի բարձր տեմպերի պայմաններում:
3. Պետական պարտք և պարտքի կայունություն
Հունվարին ֆինանսական իշխանությունների և շուկայի ուշադրությունը կենտրոնացած էր Հայաստանի պետական պարտքի պարամետրերի և 2026 թվականի բյուջետային-ֆինանսական ճարտարապետության մեջ դրա դերի վրա: Ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանն ընդգծել է, որ պետական պարտքի ներկայիս հետագիծը համապատասխանում է պարտքի կայունության շրջանակներին և դուրս չի գալիս միջնաժամկետ հարկաբյուջետային ռազմավարությամբ ամրագրված թիրախային ուղենիշներից: Իշխանությունները շեշտել են, որ փոխառությունները դիտարկվում են առաջին հերթին որպես բյուջետային փուլի հարթեցման և առաջնահերթ ծախսերի ֆինանսավորման գործիք, այլ ոչ թե որպես պրոցիկլիկ ճնշման աղբյուր:
Միջազգային ֆինանսական կառույցներն իրենց գնահատականներում նույնպես արձանագրել են պարտքային բեռի ընդունելի մակարդակը և պարտավորությունների կառավարելի կառուցվածքը: Մասնավորապես, ԱՄՀ-ի և ՀԲ-ի ներկայացուցիչները նշել են, որ չափավոր դեֆիցիտի, կապիտալի ներքին ու արտաքին շուկաներին հասանելիության և արժութային պահուստների առկայության համադրությունը Հայաստանի համար ձևավորում է կայուն արտաքին և ֆիսկալ եզրագիծ: Միաժամանակ ընդգծվել է ծախսերի կարգապահության պահպանման և պարտքային քաղաքականության կանխատեսելիության կարևորությունը:
Ֆինանսական համակարգի համար ընդհանուր առմամբ նման ազդակները կարող են գնահատվել որպես ֆիսկալ գործոնի նկատմամբ անորոշության նվազում. պետական պարտքը հունվարին շուկայի կողմից դիտարկվել է ոչ թե որպես լրացուցիչ ռիսկի աղբյուր, այլ որպես մակրոտնտեսական հավասարակշռության կառուցվածքային տարր:
4. Հայկական եվրոպարտատոմսեր և արտաքին պարտքային եզրագիծ
Հունվարի առանձնահատուկ ուշադրության կենտրոնում են մնացել հայկական եվրոպարտատոմսերը, որոնք շարունակում են կատարել սուվերեն ռիսկի արտաքին ընկալման առանցքային ցուցիչի գործառույթը: Ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանի հայտարարություններից հետևում է, որ եվրոպարտատոմսերը մնում են փոխառությունների դիվերսիֆիկացված կառուցվածքի կարևոր տարր՝ թույլ տալով պահպանել Հայաստանի ներկայությունը կապիտալի միջազգային շուկաներում և ձևավորել եկամտաբերության ուղենիշներ:
Ֆինանսական իշխանությունների գնահատմամբ՝ հայկական եվրոպարտատոմսերի եկամտաբերության և պահանջարկի ներկայիս դինամիկան արտացոլում է ներքին մակրոտնտեսական գործոնների և արտաքին շուկայական կոնյուկտուրայի համադրությունը: Միաժամանակ ընդգծվել է, որ կառավարությունը եվրոպարտատոմսերը չի դիտարկում որպես հաճախակի ֆինանսավորման գործիք, այլ դրանք օգտագործում է մարման ժամկետների և պարտքի արժութային կառուցվածքի կառավարման կշռադատված մոտեցման շրջանակում:
Ֆինանսական համակարգի համար շրջանառվող եվրոպարտատոմսերի առկայությունը կարող է ունենալ ինստիտուցիոնալ նշանակություն. դրանք ձևավորում են սուվերեն ռիսկի գնահատման արտաքին «խարիսխ», ծառայում են որպես կողմնորոշիչ կորպորատիվ թողարկողների համար և լրացնում են պետական պարտատոմսերի ներքին շուկան:
5. Արժութային շուկա և միջազգային պահուստներ
Հունվարին արժութային շուկան բնութագրվել է հիմնական արժույթների փոխարժեքների հարաբերական կայունությամբ՝ նեղ միջակայքում: Ըստ ՀՀ ԿԲ տվյալների՝ ամսվա ընթացքում ԱՄՆ դոլարը տատանվել է հիմնականում 379-382 դրամի սահմաններում՝ եվրոյի և ռուբլու նմանատիպ դինամիկայով շուկայական փոփոխականության շրջանակում:
Միջազգային պահուստները՝ որպես արտաքին կայունության առանցքային տարր, 2026 թվական են մտել բարձր մակարդակով. համախառն միջազգային պահուստները 2025 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ կազմել են 5 086,3 մլն դոլար (նոյեմբերի 4 609,9 մլն դոլարի դիմաց), ինչը ՀԲ տեսության մեջ գնահատվել է նաև որպես ներմուծման ծածկույթի 4,1 ամսվան համարժեք: Համակարգի համար սա կարող է նշանակել արտաքին իրացվելիության գծով զգալի «բուֆերի» առկայություն և պահուստային խողովակների միջոցով արտաքին ցնցումները մեղմելու բարձր կարողություն:
Դրամավարկային քաղաքականության տոկոսադրույքային շրջանակի հետ համակցված՝ սա նպաստել է արժութային եզրագծի կանխատեսելիությանը. կայուն սպասումների և բարձր պահուստների պայմաններում փոխարժեքի տատանողականությունը մնացել է սահմանափակ, ինչը նվազեցնում է արժութային դիրքերի վերագնահատման ռիսկերը բանկերի և կորպորատիվ հատվածի համար:
Ամփոփում
2026 թվականի հունվարը Հայաստանի ֆինանսական համակարգի համար կարող է դիտարկվել որպես հավասարակշռության շրջան. դրամավարկային պայմանները որոշվել են վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի վերաբերյալ դեկտեմբերյան որոշման փոխանցման շարունակությամբ դեպի ֆինանսական գներ՝ թիրախային ուղենիշներին մոտ գտնվող գնաճի պայմաններում:
Բանկային հատվածը պահպանել է վարկավորման ընդլայնված մասշտաբը՝ շահութաբերության և կապիտալի բուֆերների աջակցությամբ, ինչը ֆիքսում է աճի տեմպերի և համակարգային մակարդակում ռիսկերի կառավարման միջև հարմարեցման փուլը: Միաժամանակ, պետական պարտքի շուկան գործել է փոխառությունների տարեկան պլանի կոորդինատներում՝ ամրապնդելով եկամտաբերության ներքին կորի գործառույթը՝ որպես տնտեսությունում փողի արժեքի բազային կողմնորոշիչ:
